EHP ในกุ้ง: อาการ การตรวจ และการตัดสินใจจัดการฟาร์ม
EHP (Enterocytozoon hepatopenaei) เป็นปรสิตกลุ่มไมโครสปอริเดียนที่ติดเชื้อในตับและตับอ่อน ซึ่งเป็นอวัยวะที่ย่อยอาหารและสะสมพลังงานของกุ้ง ความเสียหายส่วนใหญ่มาจากกุ้งโตช้า แตกไซซ์ และใช้อาหารได้แย่ลง มากกว่าการตายจำนวนมาก1 งานวิจัยระยะหลังใช้ชื่อ Ecytonucleospora hepatopenaei2
เลือกตรวจด้วย LAMP ที่ฟาร์ม เช่น RAPID หรือตรวจ PCR ที่ห้องปฏิบัติการได้ (ดู วิธีตรวจ)
ข้อมูลสำคัญ
| คำถาม | คำตอบ |
|---|---|
| สาเหตุ | ปรสิตกลุ่มไมโครสปอริเดียนที่เจริญอยู่ภายในเซลล์ โดยส่วนใหญ่อยู่ในเซลล์เยื่อบุท่อตับและตับอ่อน1 |
| ชนิดและระยะของกุ้ง | มีรายงานครั้งแรกในกุ้งกุลาดำ (Penaeus monodon)13 ปัจจุบันเป็นปัญหาสำคัญในกุ้งขาวแวนนาไม (Penaeus vannamei)1 นอกจากนี้ยังตรวจพบ DNA ของ EHP ในลูกกุ้งระยะตัวอ่อนช่วงต้นที่ได้จากพ่อแม่พันธุ์ติดเชื้อ แต่เส้นทางการถ่ายทอดเชื้อยังไม่แน่ชัด4 แนวทางเก็บตัวอย่างด้านล่างครอบคลุมตั้งแต่ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาจนถึงกุ้งในระยะเลี้ยงขุน |
| อาการหลัก | มักไม่มีอาการชัดเจนนอกจากโตช้า พบกุ้งแตกไซซ์และอัตราแลกเนื้อ (FCR) สูงขึ้นได้บ่อย โดยทั่วไป EHP ไม่ทำให้กุ้งตายมาก5 |
| การแพร่เชื้อ | ผ่านลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาที่เป็นพาหะ ขี้กุ้ง น้ำ และเศษอินทรียวัตถุที่พื้นบ่อ1 |
| อยู่ในบัญชีโรคของ WOAH หรือไม่ | ไม่อยู่ EHP ไม่อยู่ในบัญชีโรคสัตว์น้ำที่ต้องแจ้งของ WOAH6 อย่างไรก็ตาม อาจมีข้อกำหนดของแต่ละประเทศที่ต้องปฏิบัติตาม จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่ |
| การรักษา | ยังไม่มียารักษาหรือวัคซีนที่ยืนยันว่าใช้ได้ผล ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ EHP เป็นปรสิต จึงไม่ควรคาดหวังว่ายาปฏิชีวนะจะกำจัด EHP ได้ ยาบางชนิดลด EHP ได้ในการทดลองในห้องปฏิบัติการ แต่ยังไม่มียาชนิดใดที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในฟาร์ม17 |
อาการและปัญหาที่ดูคล้ายกัน
ควรเปรียบเทียบการเติบโต การแตกไซซ์ และ FCR ตามช่วงเวลา แทนการดูจากลักษณะภายนอกเพียงอย่างเดียว เพราะมักไม่พบอาการที่สังเกตเห็นได้5 มีรายงานเปลือกนิ่มในกุ้งที่มีภาวะโรคเกี่ยวข้องกับ EHP ระยะรุนแรง แต่อาการนี้ไม่ใช่อาการจำเพาะที่ใช้วินิจฉัย EHP8
ขี้ขาวไม่ได้ยืนยันว่ากุ้งติด EHP งานวิจัยหนึ่งพบการติด EHP รุนแรงโดยไม่พบขี้ขาว และถ่ายทอด EHP ทางปากได้โดยไม่ทำให้เกิดกลุ่มอาการขี้ขาว9 การทดลองต่อมาทำให้เกิดกลุ่มอาการนี้ได้โดยใช้ EHP ร่วมกับเชื้อ Vibrio parahaemolyticus ไอโซเลตหนึ่งที่ไม่ก่อ AHPND ในการทดลองนั้น การใช้เชื้อแต่ละชนิดเพียงลำพังไม่ทำให้เกิดอาการของกลุ่มอาการนี้8 ความสัมพันธ์นี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขและมีปัจจัยอื่นร่วมด้วยนอกเหนือจาก EHP89

กุ้งโตช้าอาจเกิดจากคุณภาพอาหาร วิธีให้อาหาร คุณภาพน้ำ หรือโรคอื่นได้เช่นกัน ควรพิจารณาปัจจัยเหล่านี้ร่วมกับผลตรวจ แทนการตัดสินสาเหตุจากสิ่งที่สังเกตพบเพียงอย่างเดียว
วิธีตรวจ
| ทางเลือก | ความสามารถและคุณสมบัติ |
|---|---|
| ตรวจที่ฟาร์ม (RAPID, RAPIDPlus หรือ RAPIDMax) | ใช้แท่งสกัด DNA ที่บ่อ แล้วตรวจด้วย LAMP บนเครื่อง ทราบผลในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงรวมการเตรียมตัวอย่าง RAPIDPlus ยังแสดงปริมาณเชื้อแบบกึ่งปริมาณเพื่อติดตามตลอดรอบการเลี้ยง ส่วน RAPIDMax รองรับการตรวจคัดกรองลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาในโรงเพาะฟัก ครั้งละ 12 หรือ 24 ตัวอย่าง |
| ตรวจ PCR ที่ห้องปฏิบัติการ | ตรวจตัวอย่างตับและตับอ่อน การตรวจ PCR แล้วหาลำดับเบสเป็นแนวทางตรวจยืนยันที่ WOAH ระบุไว้5 |
การติดตามปริมาณเชื้อแบบกึ่งปริมาณไม่ใช่การวัดปริมาณเชื้อแบบสัมบูรณ์ หากต้องการวัดปริมาณเชื้อแบบสัมบูรณ์ ควรขอการสนับสนุนจากห้องปฏิบัติการ
ใช้เนื้อเยื่อส่วนไหน และเก็บกุ้งกี่ตัว
จำนวนด้านล่างคือจำนวนกุ้งที่ต้องเก็บเป็นตัวอย่าง หากต้องการติดตามปริมาณเชื้อ ให้ตรวจแยกเป็นรายตัว เว้นแต่วิธีตรวจนั้นผ่านการตรวจสอบความใช้ได้สำหรับตัวอย่างรวมแล้ว หากคำแนะนำที่มากับชุดตรวจล็อตนั้นแตกต่างจากนี้ ให้ทำตามคำแนะนำของชุดตรวจ และตรวจสอบข้อกำหนดของห้องปฏิบัติการก่อนส่งตัวอย่าง
| ระยะหรือขนาดกุ้ง | เนื้อเยื่อ | จำนวนกุ้งขั้นต่ำที่ต้องเก็บตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วา อายุ 12 วัน | ทั้งตัว | 25 ถึง 30 ตัว |
| 500 ถึง 1,000 ตัว/kg ประมาณวันที่ 20 | ตับและตับอ่อน หรือหัว | 10 ถึง 15 ตัว |
| 200 ถึง 300 ตัว/kg ประมาณวันที่ 50 | ตับและตับอ่อน | 7 ถึง 10 ตัว |
| 60 ถึง 100 ตัว/kg ประมาณวันที่ 90 | ตับและตับอ่อน | 3 ถึง 5 ตัว |
| 30 ถึง 50 ตัว/kg | ตับและตับอ่อน | 2 ถึง 3 ตัว |
ในการเฝ้าระวังโรค ควรให้ความสำคัญกับการเก็บกุ้งอ่อนแอหรือกุ้งที่จมอยู่พื้นบ่อก่อนการเลือกกุ้งแข็งแรงมาเก็บตัวอย่าง ใช้เนื้อเยื่อชนิดเดิม เกณฑ์คัดเลือกเดิม และจุดเก็บตัวอย่างเดิมอย่างสม่ำเสมอ
บันทึกบ่อ วันที่ ระยะการเลี้ยง เนื้อเยื่อ จำนวนกุ้ง จุดเก็บตัวอย่าง ผู้ปฏิบัติงาน ล็อตชุดตรวจ เครื่องที่ใช้ และสถานะของชุดควบคุม
ทำอย่างไรเมื่อผลตรวจเป็นบวก
ผลบวกจากการตรวจที่ฟาร์มบ่งชี้ว่าน่าจะมี EHP และห้องปฏิบัติการสามารถยืนยันได้เมื่อจำเป็น5 แต่ผลนี้ไม่ได้บอกว่าจะเกิดความเสียหายมากเพียงใด แนวโน้มปริมาณ EHP ที่เพิ่มขึ้นร่วมกับการเติบโตที่แย่ลงหรือ FCR ที่สูงขึ้น เป็นข้อมูลที่ช่วยตัดสินใจจัดการได้มากกว่า
เมื่อพบปัญหาเหล่านี้ร่วมกัน:
- ติดตามให้ถี่ขึ้น และเก็บตัวอย่างด้วยวิธีเดิมอย่างสม่ำเสมอ
- ทบทวนการจัดการอาหารและสุขภาพกุ้ง
- หารือกับที่ปรึกษาว่าควรปรับเวลาจับกุ้งหรือไม่ โดยพิจารณาขนาดกุ้ง FCR และราคา
ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ EHP เป็นปรสิต จึงไม่ควรคาดหวังว่ายาปฏิชีวนะจะกำจัด EHP ได้1 ผลบวกจากการตรวจระดับโมเลกุลเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวกำหนดแผนการรักษา
การป้องกันและควบคุม
- ตรวจคัดกรอง EHP ในลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาก่อนปล่อยลงบ่อ15
- ฆ่าเชื้อในบ่อระหว่างรอบการเลี้ยงเพื่อทำให้สปอร์ EHP หมดความสามารถในการติดเชื้อ โดยเฉพาะบ่อที่มีประวัติติดเชื้อ5
เมื่อใดควรส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ
การตรวจทางจุลพยาธิวิทยาเป็นการตรวจเนื้อเยื่อด้วยกล้องจุลทรรศน์ การย้อมสีตามปกติอาจแสดง EHP ภายในเซลล์ได้ แต่การดูเฉพาะสปอร์ที่มองเห็นอาจทำให้ประเมินการติดเชื้อต่ำกว่าความเป็นจริง การตรวจด้วยเทคนิคอินซิทูไฮบริไดเซชันที่จำเพาะต่อ EHP ซึ่งทำให้เห็นเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อชัดขึ้น อาจแสดงให้เห็นการติดเชื้อที่กว้างขวางกว่าได้510
ควรส่งตัวอย่างไปตรวจหาสาเหตุในห้องปฏิบัติการเมื่อ:
- กุ้งยังตายหรือแสดงอาการป่วย แม้ผลตรวจเชื้อทุกชนิดในชุดตรวจที่ใช้ในฟาร์มจะเป็นลบ
- อาการป่วยหรือผลตรวจทางจุลพยาธิวิทยาไม่สอดคล้องกับผลตรวจ
- พบกลุ่มอาการใหม่ ผิดปกติ หรือยังอธิบายสาเหตุไม่ได้
- ผลตรวจไม่ตรงกันระหว่างชุดตรวจ เนื้อเยื่อ เครื่อง หรือวิธีตรวจ
- ต้องการวัดปริมาณเชื้อแบบสัมบูรณ์ หาลำดับเบส ตรวจทางจุลพยาธิวิทยา เพาะเชื้อ หรือทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ
- ต้องใช้ผลตรวจเพื่อแจ้งโรค ออกใบรับรอง เคลื่อนย้าย ส่งออก หรือประกาศสถานะปลอดโรค

EHP ทำลายกุ้งอย่างไร
สปอร์เข้าสู่เซลล์ได้อย่างไร
สปอร์เป็นรูปแบบของ EHP ที่นำเชื้อจากเจ้าบ้านตัวหนึ่งไปสู่อีกตัวหนึ่ง ผนังที่ห่อหุ้มสปอร์มีโปรตีนและไคทินเป็นส่วนประกอบ ภายในมีโครงสร้างขดแน่นที่จะยืดออกเป็นท่อโพลาร์เมื่อสปอร์งอก ซึ่งเป็นกระบวนการเริ่มต้นการติดเชื้อ ท่อนี้ส่งสิ่งที่อยู่ภายในสปอร์ซึ่งก่อการติดเชื้อเข้าสู่เซลล์กุ้ง11 การลดการแสดงออกของโปรตีนชนิดหนึ่งของท่อโพลาร์ทำให้ EHP เพิ่มจำนวนในกุ้งได้น้อยลง ซึ่งบ่งชี้ว่าท่อนี้มีความสำคัญต่อการติดเชื้อ12

EHP เจริญในเซลล์และดึงพลังงานไปใช้อย่างไร
ภายในเซลล์ EHP เพิ่มจำนวนเป็นโครงสร้างแตกแขนง มักอยู่รอบนิวเคลียสของเซลล์ จากนั้นจึงสร้างสปอร์ใหม่และสร้างผนังห่อหุ้มสปอร์11
EHP ต้องพึ่งพาพลังงานจากเจ้าบ้าน โดยไม่สามารถสร้าง ATP ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานที่เซลล์นำไปใช้ได้ ผ่านกระบวนการผลิตพลังงานตามปกติของไมโทคอนเดรีย แต่สามารถนำ ATP ของเจ้าบ้านเข้าไปใช้ได้ ไมโทคอนเดรียเป็นโครงสร้างภายในเซลล์ที่ตามปกติทำหน้าที่ผลิตพลังงานส่วนใหญ่ดังกล่าว การทดลองยังพบการเปลี่ยนแปลงของวิถีการสร้างและใช้พลังงานในกุ้งติดเชื้อ และพบไมโทคอนเดรียรวมกลุ่มกันในเซลล์ที่ติดเชื้อรุนแรง14
เซลล์ติดเชื้อตายและปล่อยสปอร์อย่างไร
เซลล์ที่ติดเชื้ออาจแตกและปล่อยสปอร์เข้าสู่ช่องภายในท่อตับและตับอ่อน5 สปอร์ออกมากับขี้กุ้งและเอื้อให้เกิดการแพร่เชื้อจากขี้กุ้งเข้าสู่ปาก กล่าวคือ กุ้งอีกตัวกินสิ่งที่ปนเปื้อนขี้กุ้งเข้าไป1
วิธีที่แน่ชัดว่า EHP ออกจากเซลล์อย่างไรยังไม่มีข้อสรุป นักวิจัยเสนอทั้งการแตกของเซลล์ที่เต็มไปด้วยสปอร์ และกระบวนการเอกโซไซโทซิส ซึ่งเซลล์ปล่อยสารออกผ่านผิวเซลล์ มีการสังเกตพบเซลล์แตก แต่กลไกการออกจากเซลล์ทั้งหมดก็ยังไม่มีข้อยุติ15
- กุ้งกินสปอร์ EHP เข้าไป
- สปอร์ยืดท่อโพลาร์ออก
- สิ่งที่อยู่ภายในสปอร์ซึ่งก่อการติดเชื้อเข้าสู่เซลล์กุ้ง
- EHP เพิ่มจำนวนภายในเซลล์
- สปอร์ใหม่สร้างผนังห่อหุ้ม
- สปอร์ที่ถูกปล่อยออกมาปะปนไปกับขี้กุ้ง
เกิดอะไรขึ้นกับท่อตับและตับอ่อน
ตับและตับอ่อนประกอบด้วยท่อที่มีเซลล์บุอยู่ภายใน การทำให้ติดเชื้อในการทดลองทำให้ท่อเหล่านี้หดเล็กลง เซลล์เยื่อบุหลุดลอก และเยื่อฐานที่รองรับเซลล์สลายตัว พบกลุ่มสปอร์ภายในเซลล์เยื่อบุ15

ทำไมกุ้งจึงโตช้า
ความเสียหายของเนื้อเยื่อและพลังงานที่ร่อยหรอช่วยอธิบายการเติบโตที่แย่ลง นักวิจัยตีความว่าตับและตับอ่อนที่เสียหายย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหารได้น้อยลง แม้งานวิจัยนั้นจะไม่ได้วัดการดูดซึมโดยตรง15
ในการทดลองให้กุ้งขาวแวนนาไมได้รับเชื้อในห้องปฏิบัติการครั้งหนึ่ง กุ้งติดเชื้อมีโปรตีน ไกลโคเจน กลูโคส และ ATP ต่ำลง ไกลโคเจนคือคาร์โบไฮเดรตที่สะสมไว้ หลังผ่านไป 20 วัน กุ้งกลุ่มที่ได้รับเชื้อมีน้ำหนัก 6.85 ± 0.86 g เทียบกับ 8.95 ± 0.75 g ในกลุ่มควบคุม ตัวเลขนี้คือค่าเฉลี่ย ± ค่าคลาดเคลื่อนมาตรฐาน กุ้งกลุ่มที่ได้รับเชื้อมีน้ำหนักน้อยกว่าประมาณ 23% ผลการทดลองนี้สนับสนุนว่าทรัพยากรด้านสารอาหารและพลังงานที่ลดลงมีส่วนทำให้กุ้งโตช้า แต่ความเสียหายในฟาร์มแตกต่างกันไป15
EHP ทำให้กุ้งเสี่ยงต่อ Vibrio และ AHPND มากขึ้นอย่างไร
AHPND หรือโรคตับและตับอ่อนตายเฉียบพลัน เรียกอีกชื่อว่า EMS เกิดจากเชื้อ Vibrio parahaemolyticus บางสายพันธุ์16
ความเสียหายของตับและตับอ่อนและพลังงานสำรองที่ลดลงอาจช่วยอธิบายว่าทำไมกุ้งจึงเสี่ยงต่อโรคอื่นมากขึ้น แต่ยังไม่ได้ยืนยันกลไกที่แน่ชัด141516 การทดลองให้กุ้งได้รับเชื้อแสดงว่าการติด EHP มาก่อนเพิ่มความเสี่ยงจาก AHPND16
ในการทดลองให้กุ้งได้รับเชื้อ AHPND สองครั้ง อัตราตายของกุ้งที่ติด EHP มาก่อนเท่ากับ 60% และ 44% เทียบกับ 0% และ 18% ในกุ้งที่ไม่ได้ติด EHP มาก่อน นอกจากนี้ยังพบเนื้อเยื่อตายรุนแรงและการหลุดลอกของเนื้อเยื่อบ่อยกว่าในกุ้งที่ติด EHP มาก่อน516
คำถามที่พบบ่อย
ดูจากขี้ขาวได้ไหมว่ากุ้งติด EHP หรือไม่
ไม่ได้ ขี้ขาวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยัน EHP ได้ แม้ผลตรวจ EHP เป็นบวก ก็ไม่ได้แสดงว่า EHP เป็นสาเหตุของขี้ขาว89
EHP ถ่ายทอดจากพ่อแม่พันธุ์สู่ลูกได้หรือไม่
มีการตรวจพบ DNA ของ EHP ในลูกกุ้งระยะตัวอ่อนช่วงต้นที่ได้จากพ่อแม่พันธุ์ติดเชื้อ แต่ยังยืนยันไม่ได้ว่าเชื้อถ่ายทอดผ่านภายในไข่ หรือมาจากการปนเปื้อนบนผิวไข่หรือในน้ำที่ใช้วางไข่ การถ่ายทอดเชื้อจากพ่อแม่สู่ลูกโดยตรงยังไม่แน่ชัด4
ยาปฏิชีวนะกำจัด EHP ได้หรือไม่
ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ EHP เป็นปรสิต จึงไม่ควรคาดหวังว่ายาปฏิชีวนะจะกำจัด EHP ได้ ยาบางชนิดลด EHP ได้ในการทดลองในห้องปฏิบัติการ แต่ยังไม่มียาชนิดใดที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในฟาร์ม และยังไม่มีวัคซีนที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในฟาร์ม17
การตรวจ EHP ที่ฟาร์มแม่นยำแค่ไหน
มีงานวิจัยอิสระสองงานเปรียบเทียบ RAPID กับ qPCR สำหรับตรวจ EHP โดยทำที่ University of Arizona Aquaculture Pathology Laboratory และ BIOTEC/NSTDA ในประเทศไทย ดูรายละเอียดของทั้งสองงานได้ที่หน้าข้อมูลวิทยาศาสตร์ หากผลตรวจไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ในบ่อ ควรส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ
ควรตรวจ EHP บ่อยแค่ไหน
แนวทางที่ทำได้ในทางปฏิบัติคือ ตรวจลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาก่อนปล่อยลงบ่อ จากนั้นตรวจตามระยะการเลี้ยงในตารางเก็บตัวอย่าง และตรวจอีกครั้งเมื่อใกล้จับกุ้ง ควรกำหนดตารางตรวจร่วมกับที่ปรึกษาด้านเทคนิค
แหล่งอ้างอิง
- Chaijarasphong T. et al. (2021). The shrimp microsporidian Enterocytozoon hepatopenaei (EHP): Biology, pathology, diagnostics and control. Journal of Invertebrate Pathology 186, 107458. doi.org/10.1016/j.jip.2020.107458
- Wang Y. et al. (2025). Tissue and cell types infected by Ecytonucleospora hepatopenaei (EHP). Journal of Invertebrate Pathology. doi.org/10.1016/j.jip.2025.108344
- Tourtip S. et al. (2009). Enterocytozoon hepatopenaei sp. nov. (Microsporida: Enterocytozoonidae), a parasite of the black tiger shrimp Penaeus monodon (Decapoda: Penaeidae): Fine structure and phylogenetic relationships. Journal of Invertebrate Pathology 102(1), 21 to 29. doi.org/10.1016/j.jip.2009.06.004
- Vu-Khac H. et al. (2018). Vertical Transmission and Early Diagnosis of the Microsporidian Enterocytozoon hepatonaei in Whiteleg Shrimp Penaeus vannamei. Journal of Pure and Applied Microbiology. doi.org/10.22207/JPAM.12.3.11
- WOAH (2024). Infection with Enterocytozoon hepatopenaei (EHP). Technical Disease Card, updated 30 September 2024. www.woah.org/en/document/infection-with-enterocytozoon-hepatopenaei/
- WOAH (2024). Aquatic Animal Health Code, Chapter 1.3, Article 1.3.3, Diseases listed by WOAH. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahc/current/chapitre_diseases_listed.pdf
- Subash P. et al. (2023). In vivo and in silico investigations on the efficacy of albendazole against Enterocytozoon hepatopenaei (EHP) infecting Penaeus vannamei. Aquaculture 575, 739801. doi.org/10.1016/j.aquaculture.2023.739801
- Aranguren Caro L.F. et al. (2021). Experimental reproduction of White Feces Syndrome in whiteleg shrimp, Penaeus vannamei. PLOS ONE 16(12), e0261289. journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0261289
- Tangprasittipap A. et al. (2013). The microsporidian Enterocytozoon hepatopenaei is not the cause of white feces syndrome in whiteleg shrimp Penaeus (Litopenaeus) vannamei. BMC Veterinary Research. doi.org/10.1186/1746-6148-9-139
- Salachan P.V. et al. (2017). Laboratory cohabitation challenge model for shrimp hepatopancreatic microsporidiosis (HPM) caused by Enterocytozoon hepatopenaei (EHP). BMC Veterinary Research. doi.org/10.1186/s12917-016-0923-1
- Jaroenlak P., Yingsunthonwattana W. and Tassanakajon A. (2025). Pathogenesis and innate immune response to the microsporidian Ecytonucleospora (Enterocytozoon) hepatopenaei (EHP) infection in shrimp. ScienceAsia. doi.org/10.2306/scienceasia1513-1874.2025.s010
- Yuanlae S. et al. (2024). Shrimp injection with dsRNA targeting the microsporidian EHP polar tube protein reduces internal and external parasite amplification. Scientific Reports. doi.org/10.1038/s41598-024-55400-2
- Jaroenlak P. et al. (2018). Identification, characterization and heparin binding capacity of a spore-wall, virulence protein from the shrimp microsporidian, Enterocytozoon hepatopenaei (EHP). Parasites & Vectors 11, 177. doi.org/10.1186/s13071-018-2758-z
- Ma R., Zhu B., Xiong J. and Chen J. (2024). The Pathogenic Mechanism of Enterocytozoon hepatopenaei in Litopenaeus vannamei. Microorganisms. doi.org/10.3390/microorganisms12061208
- Cao Z. et al. (2023). Enterocytozoon hepatopenaei (EHP) Infection Alters the Metabolic Processes and Induces Oxidative Stress in Penaeus vannamei. Animals 13(23), 3661. doi.org/10.3390/ani13233661
- Aranguren L.F., Han J.E. and Tang K.F.J. (2017). Enterocytozoon hepatopenaei (EHP) is a risk factor for acute hepatopancreatic necrosis disease (AHPND) and septic hepatopancreatic necrosis (SHPN) in the Pacific white shrimp Penaeus vannamei. Aquaculture. doi.org/10.1016/j.aquaculture.2016.12.038