คู่มือโรคกุ้ง: EHP, WSSV, AHPND และ TPD
คู่มือเหล่านี้ครอบคลุมโรคกุ้งสี่โรคที่ผู้เลี้ยงตรวจได้ที่บ่อ ได้แก่ EHP โรคตัวแดงดวงขาว (WSSV) AHPND และ TPD แต่ละคู่มืออธิบายอาการ วิธีตรวจ สิ่งที่ต้องทำเมื่อได้ผลบวก และเมื่อใดควรส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ
โรคทั้งสี่เกิดในระยะการเลี้ยงที่ต่างกันและใช้ตัวอย่างต่างกัน ตารางด้านล่างเปรียบเทียบแต่ละโรคและช่วยดูว่าควรตรวจโรคใดเมื่อใด พิจารณาผลตรวจทุกครั้งร่วมกับบันทึกการเติบโต การให้อาหาร การตาย และน้ำ
คู่มือโรค
- EHP ในกุ้ง: อาการ การตรวจ และการตัดสินใจจัดการฟาร์มEHP ทำให้กุ้งโตช้าและใช้อาหารได้แย่ลง เรียนรู้อาการ วิธีเลือกตรวจที่ฟาร์มหรือห้องปฏิบัติการ และแนวทางตัดสินใจสำหรับผู้เลี้ยงกุ้ง
- WSSV ในกุ้ง: โรคตัวแดงดวงขาว การตรวจ และการตัดสินใจในฟาร์มโรคตัวแดงดวงขาวอาจทำให้กุ้งตายอย่างรวดเร็ว เรียนรู้อาการ WSSV วิธีเลือกตรวจที่ฟาร์มหรือห้องปฏิบัติการ และวางแผนความปลอดภัยทางชีวภาพที่ทำได้จริง
- AHPND ในกุ้ง: การตายช่วงต้น การตรวจ และการตัดสินใจในฟาร์มAHPND หรือเดิมเรียกว่า EMS อาจทำให้ลูกกุ้งตายภายในไม่กี่สัปดาห์หลังปล่อยลงบ่อ รู้จักอาการ การตรวจยีนสร้างสารพิษ และแนวทางตัดสินใจสำหรับฟาร์มกุ้ง
- TPD ในกุ้ง: โรคลูกกุ้งตัวใส วิธีตรวจ และการตัดสินใจในโรงเพาะฟักTPD อาจทำให้ลูกกุ้งตายภายในไม่กี่วัน เรียนรู้อาการลูกกุ้งตัวใส วิธีตรวจคัดกรองก่อนปล่อยเลี้ยง และการจัดการลูกกุ้งรุ่นที่ตรวจพบผลบวก
คู่มือปฏิบัติ
- ตรวจโรคกุ้งที่ฟาร์มหรือส่งห้องปฏิบัติการเปรียบเทียบการตรวจโรคกุ้งด้วย LAMP ที่ฟาร์มกับ PCR ที่ห้องปฏิบัติการ เรียนรู้การอ่านผล ติดตามแนวโน้ม และเวลาที่ควรส่งตัวอย่างตรวจ
- วิธีเก็บตัวอย่างกุ้งเพื่อตรวจโรคเลือกกุ้งและเนื้อเยื่อให้เหมาะกับการตรวจโรค คู่มือสำหรับผู้เลี้ยงกุ้งและเจ้าหน้าที่ฟาร์ม อธิบายจำนวนกุ้ง ความถี่การตรวจ และการส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ
เปรียบเทียบโรคกุ้งทั้งสี่โรค
| โรค | สาเหตุ | ช่วงที่เกิดโรค | อาการที่อาจพบ | ตัวอย่างที่ต้องเก็บ |
|---|---|---|---|---|
| EHP | ปรสิตกลุ่มไมโครสปอริเดียน | ตลอดรอบการเลี้ยง มักไม่มีอาการชัดเจน | โตช้า แตกไซซ์ และใช้อาหารได้แย่ลง | ตับและตับอ่อน หรือหัวกุ้งในกุ้งขนาดเล็ก |
| WSSV | ไวรัส | ทุกระยะ การระบาดอาจทำให้กุ้งตายในอัตราสูงมากภายในไม่กี่วัน | กุ้งหยุดกินอาหาร อ่อนแอ และตัวออกแดง อาจพบหรือไม่พบดวงขาวก็ได้ | ขาว่ายน้ำ (รยางค์ส่วนท้อง) หรือเหงือก |
| AHPND | แบคทีเรีย Vibrio ที่มียีนสร้างสารพิษ | มักพบในช่วง 10 ถึง 35 วันแรกหลังปล่อยกุ้งลงบ่อ | กุ้งหยุดกินอาหาร ตับและตับอ่อนสีซีดและหดเล็กลง ลำไส้ว่าง | ตับและตับอ่อนกับกระเพาะ |
| TPD | แบคทีเรีย Vibrio ที่มียีน VHVP | ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาช่วงต้นในโรงเพาะฟักและโรงอนุบาล | ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาตัวใสเหมือนแก้ว ตับและตับอ่อนสีซีด และลำไส้ว่าง | ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาทั้งตัว |
สำหรับลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วา ให้ใช้ทั้งตัวในการตรวจทุกโรค WSSV และ AHPND อยู่ในบัญชีโรคสัตว์น้ำที่ต้องแจ้งของ WOAH ส่วน EHP และ TPD ไม่อยู่ในบัญชีนี้ แต่อาจมีข้อกำหนดของแต่ละประเทศที่ต้องปฏิบัติตาม จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่
ควรตรวจโรคใดในช่วงไหน
- ในโรงเพาะฟักและก่อนปล่อยเลี้ยง: ตรวจคัดกรองลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาแต่ละรุ่น TPD เป็นโรคในโรงเพาะฟักและโรงอนุบาล และการตรวจคัดกรองลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาก่อนปล่อยเลี้ยงยังช่วยป้องกัน EHP, WSSV และ AHPND เข้าบ่อด้วย
- ช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังปล่อยเลี้ยง: AHPND มักเกิดในช่วง 10 ถึง 35 วันแรก รีบตรวจหากกุ้งหยุดกินอาหารหรือเริ่มตาย
- ตลอดระยะเลี้ยงขุน: ตรวจ EHP ควบคู่กับการดูบันทึกการเติบโตและการใช้อาหาร ตรวจ WSSV เมื่อกุ้งหยุดกินอาหารหรือเริ่มตาย เพราะโรคนี้เกิดได้ทุกระยะ
- เมื่อกุ้งยังตายต่อเนื่อง แต่ผลตรวจที่ฟาร์มเป็นลบ: ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ ผลลบครอบคลุมเฉพาะกุ้งที่เก็บมาตรวจ และไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ของโรค
กำหนดตารางตรวจร่วมกับที่ปรึกษาด้านเทคนิค ดูวิธีเก็บตัวอย่างได้ในคู่มือเก็บตัวอย่าง และดูการเปรียบเทียบการตรวจที่ฟาร์มกับห้องปฏิบัติการได้ในการตรวจที่ฟาร์มหรือห้องปฏิบัติการ