WSSV ในกุ้ง: โรคตัวแดงดวงขาว การตรวจ และการตัดสินใจในฟาร์ม

โรคตัวแดงดวงขาวเกิดจากไวรัส WSSV ซึ่งติดเชื้อในกุ้งและสัตว์จำพวกกุ้งปูชนิดอื่นได้ การระบาดรุนแรงอาจทำให้กุ้งตายในอัตราสูงมากภายในไม่กี่วัน1 ยังไม่มีวิธีรักษาที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในบ่อที่เกิดโรค2

ดวงขาวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้วินิจฉัย WSSV ได้ และกุ้งติดเชื้ออาจไม่มีดวงขาว2 ทางเลือกในการตรวจมีทั้ง LAMP ที่ฟาร์ม เช่น RAPID และ PCR ที่ห้องปฏิบัติการ (ดูวิธีตรวจ) ผลบวกจากการตรวจที่ฟาร์มบ่งชี้ว่าน่าจะมี WSSV ห้องปฏิบัติการสามารถยืนยันการติดเชื้อด้วยการใช้วิธีตรวจหลายวิธีร่วมกันอย่างเหมาะสม1

ข้อมูลสำคัญ

คำถามคำตอบ
สาเหตุไวรัสโรคตัวแดงดวงขาว เป็นไวรัส DNA สายคู่ในวงศ์ Nimaviridae2
ชนิดและระยะของกุ้งกุ้งขาวแวนนาไม (Penaeus vannamei) และกุ้งกุลาดำ (Penaeus monodon) ไวต่อการติดเชื้อ3 การติดเชื้อเกิดได้ในหลายระยะการผลิต รวมถึงลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาและกุ้งในระยะเลี้ยงขุน1
อาการหลักกุ้งกินอาหารลดลงอย่างฉับพลัน อ่อนแอ เคลื่อนไหวช้า ตัวออกแดง และบางครั้งมีดวงขาวบนเปลือก แต่อาจไม่พบดวงขาวก็ได้2 การระบาดรุนแรงอาจทำให้กุ้งตายในอัตราสูงภายในไม่กี่วัน1
การแพร่เชื้อผ่านกุ้งติดเชื้อ การกินเนื้อเยื่อติดเชื้อ และน้ำปนเปื้อน ปูและสัตว์จำพวกกุ้งปูชนิดอื่นเป็นพาหะนำเชื้อได้14
อยู่ในบัญชีโรคของ WOAH หรือไม่อยู่ WOAH จัดโรคตัวแดงดวงขาวไว้ในบัญชีโรค5 เวียดนามจัดโรคตัวแดงดวงขาวเป็นหนึ่งในโรคสัตว์น้ำที่ต้องประกาศเมื่อมีการระบาด6 ตรวจสอบข้อกำหนดการแจ้งโรคของประเทศที่ใช้อยู่ในปัจจุบันกับหน่วยงานในพื้นที่
การรักษายังไม่มีวิธีรักษา WSSV ที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในบ่อ ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ WSSV เป็นไวรัส จึงรักษาไม่ได้ การควบคุมต้องอาศัยการป้องกันและจำกัดการแพร่เชื้อ12

อาการและปัญหาที่ดูคล้ายกัน

เฝ้าดูการกินอาหารที่ลดลงอย่างฉับพลัน กุ้งอ่อนแอ ตัวออกแดง และเปลือกหลวม2 กุ้งที่ป่วยอาจว่ายอยู่ใกล้ผิวน้ำหรือรวมตัวตามขอบบ่อ3 เมื่อพบอาการเหล่านี้ควรตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม แทนการวินิจฉัยจากลักษณะภายนอก2

ดวงขาวอาจเกิดจากโรคเปลือกที่มีสาเหตุจากแบคทีเรีย หรือความเครียดจากสภาพแวดล้อม รวมถึงค่าความเป็นด่างสูง กุ้งติด WSSV อาจตายโดยไม่มีดวงขาวให้เห็นชัด ทั้งการพบและไม่พบดวงขาวจึงยังสรุปการวินิจฉัยไม่ได้2

ทบทวนบันทึกการกินอาหาร อัตราตาย และคุณภาพน้ำของบ่อร่วมกับการตรวจ การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมอย่างฉับพลันอาจเพิ่มความเสี่ยงการระบาดในกุ้งติดเชื้อ แต่ปัญหาสภาพแวดล้อมและ WSSV อาจเกิดร่วมกันได้1

วิธีตรวจ

ทางเลือกความสามารถและคุณสมบัติ
ตรวจที่ฟาร์ม (RAPID, RAPIDPlus หรือ RAPIDMax)ใช้แท่งสกัด DNA ที่บ่อ แล้วตรวจด้วย LAMP บนเครื่อง ทราบผลในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงรวมการเตรียมตัวอย่าง
ตรวจ PCR ที่ห้องปฏิบัติการการตรวจ PCR ที่ห้องปฏิบัติการใช้ตรวจกรณีที่สงสัย WSSV ได้ การตรวจ PCR แบบเรียลไทม์ร่วมกับ PCR แบบดั้งเดิมแล้วหาลำดับเบส เป็นหนึ่งในแนวทางตรวจยืนยันของ WOAH1

ผลตรวจที่ให้สัญญาณอ่อนมากอาจไม่สม่ำเสมอ เพราะปริมาณไวรัสอยู่ใกล้ขีดจำกัดต่ำสุดที่วิธีตรวจใด ๆ จะตรวจพบได้ หากสัญญาณอ่อนหรือผลอยู่ก้ำกึ่ง ให้ตรวจซ้ำตามคำแนะนำของชุดตรวจ หรือส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ อย่าตีความว่าสัญญาณอ่อนเป็นตัววัดปริมาณเชื้อต่ำที่เชื่อถือได้ ผลลบจากการตรวจที่ฟาร์มครอบคลุมเฉพาะกุ้งที่เก็บตัวอย่าง และไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ที่จะมี WSSV หากกุ้งยังตายหรือแสดงอาการแม้ผลตรวจเป็นลบ ให้ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ

ใช้เนื้อเยื่อส่วนไหน และเก็บกุ้งกี่ตัว

สำหรับกุ้งขนาดใหญ่ ขาว่ายน้ำที่อยู่ใต้ส่วนท้อง หรือเหงือก เป็นเนื้อเยื่อที่เหมาะสำหรับเก็บตัวอย่างตรวจ WSSV1 การเปรียบเทียบในห้องปฏิบัติการพบ DNA ของ WSSV ในเหงือก ขาว่ายน้ำ และเลือดกุ้ง มากกว่าในกล้ามเนื้อหรือตับและตับอ่อนซึ่งเป็นอวัยวะย่อยอาหาร7 เนื้อเยื่อที่ใช้ตรวจ WSSV ต่างจาก EHP จึงต้องทำตามคำแนะนำสำหรับ WSSV

ตารางระบุจำนวนกุ้งขั้นต่ำที่ต้องเก็บตัวอย่าง ให้ทำตามคำแนะนำที่มากับชุดตรวจล็อตนั้นในเรื่องปริมาณเนื้อเยื่อและการเตรียมตัวอย่าง ตรวจแยกเป็นรายตัว เว้นแต่คำแนะนำของชุดตรวจระบุว่าการตรวจตัวอย่างรวมผ่านการตรวจสอบความใช้ได้สำหรับ WSSV แล้ว

ระยะหรือขนาดกุ้งเนื้อเยื่อสำหรับตรวจ WSSVจำนวนกุ้งขั้นต่ำที่ต้องเก็บตัวอย่าง
ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วา อายุ 12 วันทั้งตัว25 ถึง 30 ตัว
500 ถึง 1,000 ตัว/kg ประมาณวันที่ 20ขาว่ายน้ำ ตามคำแนะนำของชุดตรวจ WSSV10 ถึง 15 ตัว
200 ถึง 300 ตัว/kg ประมาณวันที่ 50ขาว่ายน้ำ ตามคำแนะนำของชุดตรวจ WSSV7 ถึง 10 ตัว
60 ถึง 100 ตัว/kg ประมาณวันที่ 90ขาว่ายน้ำ ตามคำแนะนำของชุดตรวจ WSSV3 ถึง 5 ตัว
30 ถึง 50 ตัว/kgขาว่ายน้ำ ตามคำแนะนำของชุดตรวจ WSSV2 ถึง 3 ตัว

จำนวนเหล่านี้เป็นแนวทางสำหรับการเตรียมตัวอย่าง ไม่ได้ยืนยันว่ากุ้งทั้งบ่อหรือลูกกุ้งทั้งล็อตปลอด WSSV หากต้องการตรวจเพื่อออกใบรับรองหรือตรวจสถานะปลอดโรค ให้ห้องปฏิบัติการออกแบบการเก็บตัวอย่าง

เมื่อตรวจหาสาเหตุการป่วย ให้เก็บกุ้งอ่อนแอหรือกุ้งแสดงอาการก่อน หากต้องการเปรียบเทียบผลตามช่วงเวลา ให้ใช้เนื้อเยื่อชนิดเดิม เกณฑ์คัดเลือกเดิม และจุดเก็บตัวอย่างเดิมอย่างสม่ำเสมอ บันทึกบ่อ วันที่ ระยะการเลี้ยง เนื้อเยื่อ จำนวนกุ้ง จุดเก็บตัวอย่าง ผู้ปฏิบัติงาน ล็อตชุดตรวจ เครื่องที่ใช้ และสถานะของชุดควบคุม

ทำอย่างไรเมื่อผลตรวจเป็นบวก

ผลบวกจากการตรวจที่ฟาร์มบ่งชี้ว่าน่าจะมี WSSV และห้องปฏิบัติการสามารถยืนยันการติดเชื้อได้ การตรวจยืนยันของ WOAH ใช้หลายวิธีร่วมกัน ผลบวกจาก LAMP เพียงครั้งเดียวจึงยังไม่เพียงพอสำหรับการยืนยัน1 ผลตรวจเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกว่าจะเกิดความเสียหายในบ่อนั้นเมื่อใดหรือมากเพียงใด ให้พิจารณาร่วมกับการกินอาหาร อัตราตาย และสภาพแวดล้อม

  • หยุดเคลื่อนย้ายน้ำ กุ้ง อุปกรณ์ ยานพาหนะ และคนจากบ่อที่เกิดโรคไปยังบ่ออื่น ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อสิ่งที่จำเป็นต้องเคลื่อนย้าย
  • กักน้ำไว้ในบ่อที่เกิดโรค ห้ามปล่อย สูบ หรือระบายน้ำลงคลอง บ่ออื่น ทะเล หรือแหล่งน้ำใด ๆ และห้ามถ่ายน้ำ จนกว่าที่ปรึกษาและหน่วยงานสุขภาพสัตว์น้ำในพื้นที่จะตกลงวิธีบำบัดน้ำแล้ว น้ำปนเปื้อนอาจนำไวรัสไปยังบ่ออื่นได้14
  • ลดความเครียดที่หลีกเลี่ยงได้ และหารือกับที่ปรึกษาก่อนเปลี่ยนแปลงการจัดการน้ำ
  • ติดต่อหน่วยงานสุขภาพสัตว์น้ำในพื้นที่ เช่น หน่วยงานประมง เรื่องการตรวจยืนยันและการแจ้งโรค ข้อกำหนดการแจ้งโรคต่างกันในแต่ละประเทศ จึงต้องสอบถามว่าต้องปฏิบัติอย่างไรในพื้นที่ของตน
  • หารือกับที่ปรึกษาทันทีเรื่องการจับกุ้งก่อนกำหนดหรือจับบางส่วน พร้อมขอให้ตรวจยืนยันที่ห้องปฏิบัติการไปด้วย เวลาที่มีอาจสั้นมาก จับกุ้งได้เฉพาะตามแผนที่ตกลงกันไว้สำหรับน้ำ กุ้ง ของเสีย และการขนส่ง เพื่อไม่ให้การจับกุ้งนำไวรัสไปยังบ่อหรือฟาร์มอื่น
  • เก็บกุ้งตายและกุ้งใกล้ตายออกจากบ่อ แล้วกำจัดตามคำแนะนำของที่ปรึกษาและหน่วยงาน ห้ามทิ้งลงคลองหรือนำไปใช้เป็นอาหารสัตว์

การจับกุ้งก่อนกำหนดอาจลดความเสียหายได้ แต่ไม่ได้รักษาโรค และรับประกันไม่ได้ว่าจะรักษาผลผลิตรุ่นนั้นไว้ได้ ต้องตกลงแผนการจับกุ้งและจัดการน้ำกับที่ปรึกษาและหน่วยงานก่อน เพื่อไม่ให้การรับมือแพร่เชื้อออกไป ห้ามขายกุ้งมีชีวิตจากบ่อที่เกิดโรคเพื่อนำไปใช้เป็นพันธุ์ เหยื่อ หรือนำไปปล่อยเลี้ยงที่อื่น

ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ WSSV เป็นไวรัส จึงรักษาไม่ได้ อย่าเริ่มใช้ยาปฏิชีวนะจากผลตรวจ WSSV เพียงอย่างเดียว หากสงสัยว่ามีโรคจากแบคทีเรียอีกโรคหนึ่ง ให้สัตวแพทย์หรือที่ปรึกษาด้านสุขภาพสัตว์น้ำวินิจฉัยและให้คำแนะนำเรื่องการใช้ยาปฏิชีวนะ

การป้องกันและควบคุม

  • ตรวจคัดกรองลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาก่อนปล่อยลงบ่อ และใช้ลูกกุ้งจากแหล่งที่มีการตรวจคัดกรองสุขภาพและมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพที่เหมาะสม8
  • บำบัดหรือฆ่าเชื้อน้ำก่อนนำเข้าบ่อเมื่อทำได้ เพื่อลดไวรัสและพาหะที่จะเข้าบ่อ มาตรการเหล่านี้ป้องกันการติดเชื้อ ไม่ได้รักษากุ้งที่ติดเชื้อแล้ว8
  • จำกัดไม่ให้ปูและสัตว์จำพวกกุ้งปูชนิดอื่นที่เป็นพาหะเข้าบ่อ และหลีกเลี่ยงการนำส่วนของสัตว์จำพวกกุ้งปูที่ติดเชื้อมาให้เป็นอาหาร98
  • อย่าใช้สวิง ถัง รองเท้าบูต หรืออุปกรณ์อื่นร่วมกันระหว่างบ่อ เว้นแต่ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อก่อนแล้ว8 ทำงานในบ่อที่กุ้งแข็งแรงก่อนบ่อที่เกิดโรค
  • รักษาสภาพน้ำให้คงที่ และลดการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิหรือความเค็มอย่างฉับพลันที่อาจทำให้กุ้งเครียด1
  • กักน้ำจากบ่อที่ติดเชื้อไว้ และวางแผนทำความสะอาดและฆ่าเชื้อระหว่างรอบการเลี้ยงร่วมกับที่ปรึกษาด้านเทคนิค ป้องกันไม่ให้น้ำปนเปื้อนไหลไปยังบ่อข้างเคียงหรือทางน้ำธรรมชาติ8

สัตว์ที่ดูแข็งแรงอาจเป็นพาหะของ WSSV ได้ การเลือกลูกกุ้งจากลักษณะภายนอกจึงไม่เพียงพอ ต้องตรวจลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาควบคู่กับการใช้มาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพ8

เมื่อใดควรส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ

ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติมเมื่อ:

  • กุ้งยังตายหรือแสดงอาการของโรค แม้ผลตรวจที่ฟาร์มเป็นลบ
  • ผลตรวจให้สัญญาณอ่อน อยู่ก้ำกึ่ง หรือไม่สม่ำเสมอเมื่อตรวจซ้ำ
  • อาการของกุ้งหรือสิ่งที่พบในเนื้อเยื่อไม่ตรงกับผลตรวจที่ฟาร์ม
  • พบกลุ่มอาการใหม่ ผิดปกติ หรือยังอธิบายสาเหตุไม่ได้
  • ผลตรวจไม่ตรงกันระหว่างเนื้อเยื่อ เครื่อง หรือวิธีตรวจ
  • ต้องการหาลำดับเบส ตรวจทางจุลพยาธิวิทยา หรือวัดปริมาณเชื้อที่ห้องปฏิบัติการ
  • ต้องใช้ผลตรวจเพื่อแจ้งโรค ออกใบรับรอง เคลื่อนย้าย ส่งออก หรือประกาศสถานะปลอดโรค

การตรวจทางจุลพยาธิวิทยาเป็นการตรวจเนื้อเยื่อด้วยกล้องจุลทรรศน์ และอาจพบความเสียหายลักษณะจำเพาะภายในเซลล์ติดเชื้อได้3 PCR และการหาลำดับเบสช่วยระบุชนิดไวรัส ห้องปฏิบัติการควรเลือกวิธีตรวจที่ต้องใช้ร่วมกันเพื่อยืนยัน1 สอบถามวิธีเก็บรักษาก่อนเก็บตัวอย่าง โดยเฉพาะเมื่อต้องตรวจทั้งทางอณูชีววิทยาและจุลพยาธิวิทยา

WSSV ทำลายกุ้งอย่างไร

ไวรัสเข้าสู่เซลล์ได้อย่างไร

โปรตีนบนผิวไวรัสยึดเกาะกับโมเลกุลบนเซลล์กุ้ง จากนั้นเซลล์สามารถนำไวรัสเข้าไปโดยพับเยื่อหุ้มเซลล์เข้ามาล้อมไวรัส ผลการทดลองบ่งชี้ว่าเส้นทางเข้าสู่เซลล์อาจต่างกันตามชนิดเซลล์ กลไกเดียวจึงอธิบายไม่ได้ทุกเนื้อเยื่อ9

ไวรัสเพิ่มจำนวนในนิวเคลียสอย่างไร

WSSV จำลอง DNA และประกอบเป็นอนุภาคไวรัสใหม่ในนิวเคลียสของเซลล์ติดเชื้อ2 นิวเคลียสซึ่งเป็นศูนย์ควบคุมของเซลล์จะขยายใหญ่ และมีโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับไวรัสสะสมอยู่เต็มจนมองเห็นได้ เรียกว่าอินคลูชันบอดี เมื่อโรคดำเนินต่อไป โครงสร้างเหล่านี้จะเปลี่ยนลักษณะเมื่อดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ และนิวเคลียสอาจสลายตัว9

ภาพจากกล้องจุลทรรศน์แสดงนิวเคลียสของเซลล์ติดเชื้อที่ขยายใหญ่และอนุภาค WSSV ในกุ้งขาวแวนนาไม
ภาพที่ 1 ภาพย่อย A และ B แสดงการเปลี่ยนแปลงของนิวเคลียสระหว่างการติดเชื้อ ภาพย่อย C และ D แสดงอนุภาคไวรัสและส่วนประกอบที่เกี่ยวข้องกับการประกอบอนุภาคเมื่อดูด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน เกษตรกรมองไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ด้วยตาเปล่า ที่มา: Verbruggen et al. (2016), ภาพที่ 1 9 ใช้ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0

เนื้อเยื่อส่วนใดถูกทำลาย

WSSV ทำลายเนื้อเยื่อหลายส่วน รวมถึงเยื่อบุใต้เปลือก เหงือก เยื่อบุกระเพาะอาหาร และเนื้อเยื่อสร้างเม็ดเลือด3 การกระจายไปหลายส่วนเช่นนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมโรคจึงส่งผลต่อกุ้งทั้งตัว ความเสียหายของเหงือกและการตายของเนื้อเยื่อเป็นบริเวณกว้างอาจทำให้อวัยวะทำงานผิดปกติ3

การติดเชื้อเปลี่ยนการใช้พลังงานของกุ้งอย่างไร

ในการทดลองในห้องปฏิบัติการ กุ้งติด WSSV มีกลูโคสในเลือดต่ำลงและแลคเตตสูงขึ้นในระยะแรกของการติดเชื้อ นักวิจัยตีความว่าไวรัสเปลี่ยนวิธีที่เซลล์กุ้งใช้น้ำตาลสร้างพลังงาน ต่อมาในระยะหลังของการติดเชื้อ พบความเสียหายของโครงสร้างผลิตพลังงานในเซลล์ ความเครียดจากสารประกอบออกซิเจนที่เป็นอันตราย และการตายของเซลล์10 อีกการทดลองหนึ่งเชื่อมโยงการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้กับวิถีส่งสัญญาณภายในเซลล์ และพบว่าการยับยั้งวิถีนี้ลดการเพิ่มจำนวนของไวรัสได้11 งานวิจัยเหล่านี้ช่วยอธิบายว่าไวรัสใช้ทรัพยากรของเจ้าบ้านอย่างไร แต่ไม่ได้ยืนยันวิธีรักษาสำหรับบ่อเลี้ยง1011

ทำไมสถานการณ์ในบ่อจึงทรุดลงได้เร็ว

WSSV สามารถแพร่ผ่านระบบไหลเวียนของกุ้งและส่งผลต่อเนื้อเยื่อหลายส่วน3 ในระดับบ่อ น้ำปนเปื้อนและสัตว์ติดเชื้อเป็นช่องทางให้เชื้อแพร่ไปยังเจ้าบ้านตัวอื่น14 ในการทดลองให้กุ้งขาวแวนนาไมได้รับเชื้อในห้องปฏิบัติการ กุ้งติดเชื้อเปลี่ยนจากดูแข็งแรงเป็นกินอาหารลดลงและตาย ขณะที่การปล่อย DNA ของไวรัสลงในน้ำเพิ่มขึ้นในช่วงที่กุ้งตาย4 การทดลองนี้ทำในถัง จึงไม่สามารถใช้ทำนายความเสียหายของบ่อใดบ่อหนึ่งหรือกำหนดเส้นตายในการจับกุ้งได้

สัดส่วนกุ้งติด WSSV ที่แข็งแรง หยุดกินอาหาร หรือตาย ในช่วงหลายชั่วโมงหลังติดเชื้อ
ภาพที่ 2 สัดส่วนกุ้งขาวแวนนาไมที่ได้รับเชื้อในการทดลอง ซึ่งดูแข็งแรง (สีน้ำเงิน) หยุดกินอาหาร (สีส้ม) หรือตายแล้ว (สีเทา) วัดเป็นชั่วโมงหลังติดเชื้อในการทดลองในถัง ผลเหล่านี้ใช้กำหนดตารางจับกุ้งในฟาร์มไม่ได้ ที่มา: Cox et al. (2023), ภาพที่ 5a 4 ตัดมาเฉพาะภาพย่อย a ใช้ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0

คำถามที่พบบ่อย

กุ้งมีดวงขาว แปลว่าเป็น WSSV แน่นอนหรือไม่

ไม่แน่นอน โรคเปลือกที่มีสาเหตุจากแบคทีเรียและความเครียดจากสภาพแวดล้อมอาจทำให้เกิดดวงขาวคล้ายกัน ขณะที่กุ้งติด WSSV อาจไม่มีดวงขาว ควรตรวจและหาสาเหตุในบ่อ แทนการวินิจฉัยจากดวงขาวเพียงอย่างเดียว2

ถ้าผลตรวจ WSSV เป็นบวก จะรักษาผลผลิตรุ่นนี้ไว้ได้ไหม

ไม่เสมอไป และผลบวกเพียงอย่างเดียวทำนายความเสียหายไม่ได้ หยุดการเคลื่อนย้ายออกจากบ่อ กักน้ำไว้ในบ่อ และหารือกับที่ปรึกษาทันทีเรื่องสภาพกุ้งและทางเลือกในการจับกุ้ง ไม่มีวิธีรักษา และเวลาสำหรับจับกุ้งก่อนกำหนดหรือจับบางส่วนอาจสั้นมาก

ยาปฏิชีวนะรักษาโรคตัวแดงดวงขาวได้หรือไม่

ไม่ได้ ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรีย แต่ WSSV เป็นไวรัส จึงรักษาไม่ได้ ยังไม่มีวิธีรักษาที่ยืนยันว่าใช้ได้ผลในบ่อที่เกิดโรค2 หากสงสัยโรคจากแบคทีเรีย ต้องตรวจหาสาเหตุของโรคนั้นแยกต่างหากและขอคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้ยาปฏิชีวนะใด ๆ

ผลตรวจเป็นบวกแต่สัญญาณอ่อน มองข้ามได้ไหม

ไม่ได้ ผลตรวจที่ให้สัญญาณอ่อนมากอาจไม่สม่ำเสมอ เพราะปริมาณไวรัสอยู่ใกล้ขีดจำกัดต่ำสุดที่วิธีตรวจใด ๆ จะตรวจพบได้ ให้ตรวจซ้ำตามคำแนะนำของชุดตรวจหรือส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ และคงมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพไว้ระหว่างรอ อย่าตีความว่าสัญญาณอ่อนเป็นตัววัดปริมาณเชื้อต่ำที่เชื่อถือได้

ผลตรวจที่ฟาร์มเป็นลบ แต่กุ้งกำลังตาย ควรทำอย่างไรต่อ

ผลลบครอบคลุมเฉพาะกุ้งที่เก็บตัวอย่าง และไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ที่จะมี WSSV คงมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพไว้ ส่งตัวอย่างไปยังห้องปฏิบัติการที่มีความสามารถ พร้อมบันทึกการกินอาหาร อัตราตาย คุณภาพน้ำ และผลตรวจ

ปูนำ WSSV เข้าบ่อได้หรือไม่

ได้ ปูและสัตว์จำพวกกุ้งปูชนิดอื่นเป็นพาหะของ WSSV ได้9 การป้องกันพาหะเข้าบ่อ การตรวจคัดกรองลูกกุ้ง และความปลอดภัยทางชีวภาพด้านน้ำจึงเป็นส่วนหนึ่งของการป้องกัน8

แหล่งอ้างอิง

  1. WOAH (2023). Infection with white spot syndrome virus. Manual of Diagnostic Tests for Aquatic Animals, Chapter 2.2.8, pp. 1 to 17. Section 2 covers disease, transmission and biosecurity. Sections 3, 4 and 6 cover sampling, methods and confirmation criteria. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahm/current/2.2.08_WSSV.pdf
  2. Sánchez-Paz A. (2010). White spot syndrome virus: an overview on an emergent concern. Veterinary Research 41(6), 43. doi.org/10.1051/vetres/2010015
  3. Iftehimul M., Hasan N.A., Bass D., Bashar A., Haque M.M. and Santi M. (2025). Combating White Spot Syndrome Virus (WSSV) in Global Shrimp Farming: Unraveling Its Biology, Pathology, and Control Strategies. Viruses 17(11), 1463. doi.org/10.3390/v17111463
  4. Cox N., De Swaef E., Corteel M., Van den Broeck W., Bossier P., Dantas-Lima J.J. and Nauwynck H.J. (2023). The Way of Water: Unravelling White Spot Syndrome Virus (WSSV) Transmission Dynamics in Litopenaeus vannamei Shrimp. Viruses 15(9), 1824. doi.org/10.3390/v15091824
  5. WOAH (accessed 15 November 2026). White spot disease. Listed-disease page and 2025 Aquatic Code table of contents. The 2025 Aquatic Code places infection with WSSV in Chapter 9.9. www.woah.org/en/disease/white-spot-disease/
  6. Vietnam Ministry of Agriculture and Environment (2025). Consolidated Circular on prevention and control of aquatic animal diseases, 39/VBHN-BNNMT, consolidating Circular 04/2016/TT-BNNPTNT and amendments. Appendix I lists white spot disease (WSSV). Article 12 covers disease reporting. datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/8/39-vbhn-bnnmt.pdf
  7. Durand S.V. and Lightner D.V. (2002). Quantitative real time PCR for the measurement of white spot syndrome virus in shrimp. Journal of Fish Diseases 25(7), 381 to 389. doi.org/10.1046/j.1365-2761.2002.00367.x
  8. Islam S.I., Mou M.J., Sanjida S. and Mahfuj S. (2023, first published online 2022). A review on molecular detection techniques of white spot syndrome virus: Perspectives of problems and solutions in shrimp farming. Veterinary Medicine and Science 9(2), 778 to 801. doi.org/10.1002/vms3.979
  9. Verbruggen B., Bickley L.K., van Aerle R., Bateman K.S., Stentiford G.D., Santos E.M. and Tyler C.R. (2016). Molecular Mechanisms of White Spot Syndrome Virus Infection and Perspectives on Treatments. Viruses 8(1), 23. doi.org/10.3390/v8010023
  10. Chen I.T., Aoki T., Huang Y.T., Hirono I., Chen T.C., Huang J.Y., Chang G.D., Lo C.F. and Wang H.C. (2011). White Spot Syndrome Virus Induces Metabolic Changes Resembling the Warburg Effect in Shrimp Hemocytes in the Early Stage of Infection. Journal of Virology 85(24), 12919 to 12928. doi.org/10.1128/JVI.05385-11
  11. Su M.A., Huang Y.T., Chen I.T., Lee D.Y., Hsieh Y.C., Li C.Y., Ng T.H., Liang S.Y., Lin S.Y., Huang S.W., Chiang Y.A., Yu H.T., Khoo K.H., Chang G.D., Lo C.F. and Wang H.C. (2014). An Invertebrate Warburg Effect: A Shrimp Virus Achieves Successful Replication by Altering the Host Metabolome via the PI3K-Akt-mTOR Pathway. PLOS Pathogens 10(6), e1004196. doi.org/10.1371/journal.ppat.1004196