AHPND trên tôm: chết sớm, xét nghiệm và hướng xử lý tại trại
Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND), ban đầu được ghi nhận với tên gọi hội chứng chết sớm (EMS), là bệnh do vi khuẩn trên tôm nuôi. Bệnh do các chủng vi khuẩn Vibrio mang gen độc tố pirA và pirB gây ra.12 Bệnh thường xuất hiện trong 10 đến 35 ngày đầu sau khi thả giống và có thể gây tỷ lệ chết rất cao trong thời gian ngắn.2
Phát hiện Vibrio trong ao không có nghĩa là tôm mắc AHPND, vì các chủng không gây bệnh này cũng có thể hiện diện. Vì vậy, chẩn đoán cần tìm các gen độc tố.12 Có thể xét nghiệm bằng LAMP tại trại, chẳng hạn với RAPID, hoặc bằng PCR tại phòng thí nghiệm. Kết quả dương tính tại trại có nghĩa là nghi nhiễm AHPND, và phòng thí nghiệm có thể xác nhận.2
Thông tin chính
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Tác nhân gây bệnh | Các chủng Vibrio parahaemolyticus mang plasmid, một vòng DNA riêng biệt của vi khuẩn, chứa gen độc tố pirA và pirB.2 Những gen này cũng đã được tìm thấy ở các loài Vibrio khác gây bệnh này, trong đó có V. campbellii.34 |
| Loài tôm và giai đoạn nuôi | Tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) và tôm sú (Penaeus monodon) đều mẫn cảm với bệnh.2 Tôm thường bắt đầu chết trong những tuần đầu sau khi thả hậu ấu trùng hoặc tôm giống lớn hơn, sớm nhất là ngày thứ 10. Các đợt bùng phát muộn hơn trong vụ nuôi và trên tôm giống lớn tuổi hơn cũng đã được ghi nhận.2 |
| Dấu hiệu chính | Tôm chết đột ngột, gan tụy (tuyến tiêu hóa của tôm) nhạt màu đến trắng và teo nhỏ, dạ dày và ruột rỗng, mềm vỏ và tôm rớt đáy.2 |
| Đường lây truyền | Các thí nghiệm đã tái hiện được tình trạng nhiễm khi cho vi khuẩn vào qua đường miệng hoặc truyền qua nước, và điều này được cho là phản ánh sự lây lan tự nhiên giữa các con tôm. Tôm bố mẹ (tôm trưởng thành được giữ để sinh sản) được cho là có thể mang vi khuẩn mà không có dấu hiệu bệnh.2 |
| Có thuộc danh mục của WOAH không? | Có. AHPND nằm trong danh mục của WOAH.5 Việt Nam xếp AHPND vào nhóm bệnh động vật thủy sản phải công bố dịch.6 Cần kiểm tra quy định khai báo hiện hành trong nước với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương. |
| Điều trị | Chưa có vắc xin hoặc phương pháp điều trị được xác lập.2 Kháng sinh chỉ đạt hiệu quả hạn chế đối với AHPND và có nguy cơ gây kháng kháng sinh, tồn dư kháng sinh. Không dùng kháng sinh khi chưa có tư vấn của bác sĩ thú y.78 |
Dấu hiệu và những biểu hiện dễ nhầm
Chú ý tôm bỏ ăn, yếu và rớt đáy, kèm số tôm chết tăng trong những tuần đầu sau thả.29 Khi mổ kiểm tra, tôm mắc bệnh thường có gan tụy nhạt màu đến trắng, teo nhỏ, dạ dày và ruột rỗng.29 Có thể thấy các đốm hoặc vệt đen ở gan tụy. Gan tụy của tôm mắc bệnh cũng có thể khó bóp nát khi ép giữa ngón cái và ngón trỏ.2

Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho AHPND. Các vấn đề về amoniac hoặc nitrit, nhiễm các chủng Vibrio khác và bệnh do vi rút như bệnh đốm trắng có thể gây biểu hiện tương tự.7 Dấu hiệu lâm sàng có thể giúp thu hẹp các khả năng nhưng không xác định được một bệnh cụ thể.2
Không phải mọi đợt tôm chết sớm đều do AHPND. Một nghiên cứu thuần tập tại Thái Lan cho thấy AHPND chỉ chiếm một phần trong các đợt bùng phát mà người nuôi báo cáo là EMS.3 Cần xem xét việc thả giống, cho ăn, chất lượng nước và kết quả xét nghiệm cùng nhau trước khi xác định nguyên nhân.
Cách xét nghiệm
| Lựa chọn | Khả năng xét nghiệm |
|---|---|
| Tại trại (RAPID, RAPIDPlus hoặc RAPIDMax) | Dùng que để tách chiết DNA ngay tại ao, sau đó chạy LAMP trên thiết bị. Có kết quả sau khoảng một giờ, bao gồm thời gian chuẩn bị mẫu. |
| PCR tại phòng thí nghiệm | PCR tại phòng thí nghiệm tìm gen độc tố pirA và pirB. Để xác nhận, cần thêm bước PCR thông thường, sau đó giải trình tự.12 Mô bệnh học, phương pháp kiểm tra mô dưới kính hiển vi, có thể cho thấy tổn thương gan tụy điển hình.2 |
Kết quả âm tính tại trại không loại trừ AHPND. Mẫu có thể đã bỏ sót tôm nhiễm bệnh, có thể đã lấy sai loại mô, hoặc tôm có thể đang chết do nguyên nhân khác. Không lấy kết quả âm tính làm lý do để nới lỏng an toàn sinh học, chuyển tôm hoặc thả thêm ao. Nếu tôm tiếp tục chết, gửi mẫu đến phòng thí nghiệm.
Kết quả xét nghiệm Vibrio cho biết và không cho biết điều gì
Vi khuẩn Vibrio phân bố rộng trong môi trường biển, và V. parahaemolyticus sống tự nhiên ở cửa sông, vùng nước ven biển và trầm tích.27 Phần lớn các chủng không gây AHPND, và các chủng không gây bệnh này đã được thu thập từ trại nuôi tôm.111 Đếm tổng số Vibrio hoặc xét nghiệm chỉ xác định loài không thể phân biệt các chủng này với chủng gây AHPND, và gen độc tố cũng có ở các loài Vibrio khác.37 Xét nghiệm gen độc tố thường có thể phân biệt được các chủng gây AHPND.12
Xét nghiệm gen cũng có giới hạn. Có những chủng hiếm gặp mang gen độc tố hoặc một phần của các gen này, nhưng không tạo độc tố và không gây bệnh.102 Cần đối chiếu kết quả với dấu hiệu trong ao và nhờ phòng thí nghiệm điều tra khi có sự không phù hợp.
Lấy mô nào và bao nhiêu con tôm?
Đối với AHPND, lấy mẫu các mô thuộc hệ tiêu hóa: gan tụy, dạ dày, ruột giữa hoặc ruột sau. Các loại mô khác không phù hợp.2 Chân hoặc mang lấy để xét nghiệm WSSV không dùng được cho AHPND. Khi điều tra tình trạng tôm chết, chọn tôm hấp hối, tôm yếu hoặc tôm có dấu hiệu bệnh thay vì tôm có vẻ khỏe.2
Bảng dưới đây cho biết số tôm tối thiểu cần lấy mẫu để xét nghiệm bằng kit tại trại. Làm theo hướng dẫn kèm lô kit về lượng mô, chuẩn bị mẫu và gộp mẫu.
| Giai đoạn hoặc cỡ tôm | Loại mô | Số tôm tối thiểu cần lấy mẫu |
|---|---|---|
| Hậu ấu trùng, 12 ngày | Nguyên con | 25 đến 30 con |
| 500 đến 1.000 con/kg, khoảng ngày nuôi 20 | Gan tụy hoặc đầu tôm | 10 đến 15 con |
| 200 đến 300 con/kg, khoảng ngày nuôi 50 | Gan tụy | 7 đến 10 con |
| 60 đến 100 con/kg, khoảng ngày nuôi 90 | Gan tụy | 3 đến 5 con |
| 30 đến 50 con/kg | Gan tụy | 2 đến 3 con |
WOAH khuyến cáo xét nghiệm riêng từng con đối với tôm lớn hơn, vì ảnh hưởng của việc gộp mẫu đến khả năng phát hiện chưa được đánh giá đầy đủ. Với tôm ở các giai đoạn còn nhỏ, có thể gộp mẫu để đủ lượng vật liệu xét nghiệm.2 Các số lượng này hướng dẫn việc chuẩn bị mẫu. Chúng không xác lập rằng một ao hay lô giống sạch AHPND. Nhờ phòng thí nghiệm thiết kế cách lấy mẫu khi cần chứng nhận hoặc xét nghiệm để xác định tình trạng sạch bệnh.
Ghi lại ao, ngày, ngày nuôi, loại mô, số tôm, điểm lấy mẫu, người thao tác, lô kit, thiết bị và tình trạng đối chứng.
Xử lý khi có kết quả dương tính
Kết quả dương tính tại trại có nghĩa là nghi nhiễm AHPND, và phòng thí nghiệm có thể xác nhận. WOAH xem kết quả LAMP hoặc PCR dương tính đơn lẻ là trường hợp nghi nhiễm. Để xác nhận nhiễm, WOAH yêu cầu thêm một bước tại phòng thí nghiệm sau kết quả dương tính: PCR thông thường, sau đó giải trình tự để đọc DNA của gen độc tố.2 Cần xem xét kết quả cùng với tỷ lệ chết, lượng ăn và tình trạng ao. Chỉ riêng kết quả không dự báo được thiệt hại trong ao đó. Các chủng có độc lực khác nhau, và một số chủng không làm chết toàn bộ tôm mà chúng gây nhiễm.9
- Liên hệ cơ quan thú y thủy sản tại địa phương về việc xác nhận và khai báo. Tại Việt Nam, chủ trại phải khai báo khi động vật thủy sản mắc bệnh hoặc chết.6 Cần kiểm tra quy định khai báo hiện hành trong nước với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.
- Không bắt đầu dùng kháng sinh, kể cả kháng sinh phòng ngừa, chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm. Trước hết, trao đổi với bác sĩ thú y hoặc người tư vấn kỹ thuật có chuyên môn phù hợp.
- Tăng cường an toàn sinh học ngay. Hạn chế việc di chuyển người, thiết bị, nước và tôm giữa các ao. Giữ nước trong ao bị ảnh hưởng, không xả ra kênh, sông hoặc ao lân cận.24
- Vớt tôm chết và tôm hấp hối ra khỏi ao, xử lý theo hướng dẫn của người tư vấn kỹ thuật và cơ quan có thẩm quyền. Không đổ ra kênh hoặc dùng làm thức ăn.
- Cùng người tư vấn kỹ thuật rà soát việc cho ăn và quản lý nước. Cho ăn dư, chất lượng nước kém và tảo trong nước ao chết đột ngột là những yếu tố có liên quan đến AHPND ở nơi bệnh đã lưu hành.2
- Ghi lại nguồn hậu ấu trùng và kiểm tra các ao khác thả cùng lô giống. Trong một nghiên cứu tại Thái Lan, nguồn hậu ấu trùng có liên quan đến sự xuất hiện AHPND.12
- Trao đổi sớm với người tư vấn kỹ thuật về các phương án thu hoạch, đồng thời yêu cầu xác nhận tại phòng thí nghiệm. Chỉ thu hoạch khi đã thống nhất với người tư vấn kỹ thuật và cơ quan có thẩm quyền về cách quản lý nước, tôm, chất thải và vận chuyển, để việc thu hoạch không mang vi khuẩn sang ao hoặc trại khác. Thu hoạch sớm có thể giảm thiệt hại nhưng không điều trị được bệnh.
Kháng sinh chưa phải là phương pháp điều trị AHPND được xác lập.2 Việc sử dụng kháng sinh chỉ đạt hiệu quả hạn chế, và đã có báo cáo về các chủng gây AHPND mang gen kháng kháng sinh.7 Dùng kháng sinh khi chưa có tư vấn của bác sĩ thú y có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và tồn dư kháng sinh.8 Tôm xuất khẩu đã từng bị từ chối tại cửa khẩu do tồn dư kháng sinh.8 Chỉ riêng kết quả xét nghiệm không quyết định phác đồ điều trị.
Phòng ngừa và kiểm soát
- Dùng hậu ấu trùng từ trại giống có công tác vệ sinh và quản lý tôm bố mẹ tốt, đồng thời sàng lọc hậu ấu trùng trước khi thả.2
- Kiểm soát lượng thức ăn và mật độ thả.2 Một nghiên cứu về thực hành nuôi tại Thái Lan ghi nhận mật độ thả hậu ấu trùng cao hơn có liên quan đến AHPND xuất hiện nhiều hơn.12 Thống nhất mọi thay đổi trong chương trình cho ăn với người tư vấn kỹ thuật.
- Giữ chất lượng nước ổn định và tránh để tảo trong nước ao chết đột ngột.2
- Cùng người tư vấn kỹ thuật lập kế hoạch chuẩn bị ao và nước. Cũng trong nghiên cứu tại Thái Lan nói trên, xử lý bằng clo có liên quan đến nguy cơ cao hơn, còn để nước ổn định (lưu nước một thời gian trước khi sử dụng) có liên quan đến nguy cơ thấp hơn.12 Một số nhà nghiên cứu cho rằng khử trùng quá mạnh có thể tạo điều kiện cho Vibrio phát triển nhanh quay trở lại, và khuyến cáo thả giống vào nước có hệ vi sinh vật đã phát triển ổn định.13 Không bỏ qua khử trùng ao vì những kết quả này. Thống nhất mọi thay đổi với người tư vấn kỹ thuật.
- Sàng lọc cả EHP. Tôm nhiễm EHP mẫn cảm hơn với AHPND trong các thí nghiệm gây nhiễm tại phòng thí nghiệm.14
- Duy trì an toàn sinh học giữa các ao và các trại. Plasmid mang gen độc tố có thể có khả năng truyền sang vi khuẩn khác.24
Các biện pháp này giúp giảm nguy cơ nhưng không chữa khỏi cho tôm đã nhiễm bệnh.13
Khi nào cần gửi mẫu đến phòng thí nghiệm
Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để điều tra khi:
- Tôm tiếp tục chết hoặc có biểu hiện bệnh dù kết quả bộ xét nghiệm các tác nhân tại trại đều âm tính.
- Biểu hiện lâm sàng hoặc mô bệnh học không phù hợp với kết quả xét nghiệm tại trại.
- Xuất hiện hội chứng mới, bất thường hoặc không giải thích được.
- Kết quả không nhất quán giữa các lần xét nghiệm, loại mẫu hoặc thiết bị, hoặc giữa xét nghiệm tại trại và phòng thí nghiệm.
- Cần giải trình tự, mô bệnh học, nuôi cấy hoặc định lượng tuyệt đối.
- Cần kết quả phục vụ khai báo dịch bệnh, chứng nhận, vận chuyển, xuất khẩu hoặc công bố tình trạng sạch bệnh.
Đối với bệnh thuộc danh mục WOAH như AHPND, yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và tiêu chuẩn WOAH được ưu tiên hơn hướng dẫn ở cấp trại. Mô bệnh học cho thấy dạng tổn thương gan tụy, còn PCR và giải trình tự xác nhận các gen độc tố.2 Hỏi phòng thí nghiệm về cách bảo quản trước khi lấy mẫu, vì xét nghiệm phân tử và mô bệnh học cần cách bảo quản khác nhau.2
AHPND gây tổn thương cho tôm như thế nào
Gan tụy và các tế bào gan tụy
Gan tụy là tuyến tiêu hóa của tôm, gồm nhiều ống nhỏ.7 Lớp tế bào lót mỗi ống có tế bào E ở đầu tận cùng, từ đó hình thành các tế bào B, R và F ở những đoạn tiếp theo của ống.11 Trong AHPND, tổn thương tập trung ở lớp tế bào này. WOAH mô tả các biến đổi bệnh lý chỉ giới hạn ở gan tụy.27
Độc tố đến gan tụy như thế nào
Vi khuẩn gây AHPND cư trú và phát triển trong dạ dày tôm, giải phóng độc tố PirA và PirB gây tổn thương gan tụy.311 Các thí nghiệm tại phòng thí nghiệm cho thấy cần cả hai thành phần độc tố để tái hiện tổn thương điển hình.11
Các gen độc tố nằm trên plasmid. Loại bỏ plasmid khiến một chủng không còn gây AHPND.2
Độc tố làm chết tế bào như thế nào
PirA được cho là bám vào bề mặt tế bào. PirB được cho là tạo lỗ trên màng tế bào, làm tế bào chết.7 Phần lớn bằng chứng này đến từ các mô hình trong phòng thí nghiệm, trong đó có Artemia, nên các chi tiết vẫn đang được nghiên cứu.7
Các giai đoạn tổn thương, từ biểu hiện trong ao đến hình ảnh dưới kính hiển vi
Các nhà nghiên cứu mô tả ba giai đoạn ở tôm mắc bệnh tự nhiên.79
- Giai đoạn đầu: tôm ăn ít, ruột rỗng một phần hoặc hoàn toàn. Dưới kính hiển vi, các tế bào lót ống gan tụy kéo dài và một số loại tế bào co nhỏ lại.7
- Giai đoạn cấp tính: tôm bỏ ăn và yếu, gan tụy nhạt màu, ngả trắng và teo nhỏ.7 Dưới kính hiển vi, các tế bào lót ống gan tụy tròn lại rồi bong vào lòng ống, và một số loại tế bào biến mất. Vi khuẩn chưa xuất hiện rõ ở giai đoạn này.2
- Giai đoạn cuối: dạ dày rỗng hoàn toàn, gan tụy teo nhỏ, ngả trắng và có dạng sợi.7 Tế bào máu của tôm tập trung với số lượng lớn, và nhiễm khuẩn thứ phát phát triển mạnh trong mô chết.2 Các vệt đen phản ánh quá trình melanin hóa, tức mô tổn thương chuyển màu sẫm.7
Ở một số dòng tôm thẻ chân trắng có khả năng chịu AHPND, giai đoạn mạn tính cũng đã được mô tả, chỉ có một vài ống gan tụy bị tổn thương, kèm vi khuẩn và viêm.2

Vì sao tình trạng trong ao có thể xấu đi nhanh
Mất lớp tế bào lót ống khiến gan tụy không thể hoạt động bình thường, còn sự tích tụ tế bào máu và nhiễm khuẩn thứ phát làm tổn thương nặng thêm.710 Trong một thí nghiệm gây nhiễm tại phòng thí nghiệm bằng chủng V. campbellii gây AHPND, tôm có dấu hiệu bệnh trong vòng 12 giờ và tỷ lệ chết đạt 100% trong vòng 36 giờ.4 Trong một nghiên cứu gây nhiễm khác, liều vi khuẩn cao hơn gây bệnh nhiều hơn, và tốc độ làm tôm chết khác nhau giữa các chủng.9 Các thí nghiệm này cho thấy bệnh có thể tiến triển nhanh đến mức nào. Chúng không dự báo được thiệt hại ở một ao cụ thể.
Vì sao tôm nhiễm EHP dễ bị ảnh hưởng hơn
Trong hai thí nghiệm gây nhiễm tại phòng thí nghiệm, tỷ lệ chết do AHPND ở tôm nhiễm EHP từ trước là 60% và 44%, so với 0% và 18% ở tôm không nhiễm EHP. Trong vòng 12 giờ sau khi tiếp xúc, 57% tôm nhiễm EHP bị hoại tử và bong tróc mô gan tụy nghiêm trọng, so với 11% ở tôm không nhiễm EHP.14 Xem hướng dẫn về EHP để tìm hiểu cách xét nghiệm và kiểm soát EHP.
Câu hỏi thường gặp
Ao có nhiều Vibrio thì có phải là AHPND không?
Không. Vi khuẩn Vibrio phổ biến trong ao và vùng nước ven biển, và phần lớn các chủng không gây AHPND. Các chủng gây bệnh này mang gen độc tố, vì vậy xét nghiệm nhắm vào những gen đó.12
EMS có phải là AHPND không?
AHPND là tên gọi hiện nay của bệnh ban đầu được gọi là EMS, sau khi được ghi nhận vào năm 2009. Nghiên cứu tại phòng thí nghiệm năm 2013 cho thấy bệnh do vi khuẩn gây ra.151 Không phải mọi đợt bùng phát mà người nuôi gọi là EMS đều được xác định là AHPND, vì vậy cần xét nghiệm.3
Có nên dùng kháng sinh nếu kết quả xét nghiệm dương tính không?
Không bắt đầu dùng kháng sinh chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm. Kháng sinh chỉ đạt hiệu quả hạn chế đối với AHPND, và việc sử dụng làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, tồn dư kháng sinh. Trao đổi với bác sĩ thú y hoặc người tư vấn kỹ thuật có chuyên môn phù hợp trước khi dùng bất kỳ kháng sinh nào.78
Tôm chết trong tháng đầu nhưng xét nghiệm AHPND âm tính. Cần làm gì tiếp?
Kết quả âm tính không loại trừ AHPND. Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm có đủ năng lực, kèm nhật ký cho ăn, tôm chết, nước và xét nghiệm, đồng thời duy trì an toàn sinh học cho đến khi xác định được nguyên nhân.
Khử trùng ao có phòng được AHPND không?
Chỉ khử trùng ao thì chưa đủ. Cần kết hợp chuẩn bị ao với hậu ấu trùng đã được sàng lọc, cho ăn cẩn thận và an toàn sinh học.2 Một nghiên cứu tại Thái Lan ghi nhận xử lý bằng clo có liên quan đến nguy cơ AHPND cao hơn, và một số nhà nghiên cứu cho rằng khử trùng quá mạnh có thể tạo điều kiện cho Vibrio phát triển nhanh.1213 Không bỏ qua chuẩn bị ao vì những kết quả này. Thống nhất mọi thay đổi với người tư vấn kỹ thuật.
Tài liệu tham khảo
- Han J.E., Tang K.F.J., Tran L.H. and Lightner D.V. (2015). Photorhabdus insect-related (Pir) toxin-like genes in a plasmid of Vibrio parahaemolyticus, the causative agent of acute hepatopancreatic necrosis disease (AHPND) of shrimp. Diseases of Aquatic Organisms 113(1), 33 to 40. doi.org/10.3354/dao02830
- WOAH (2023). Acute hepatopancreatic necrosis disease. Manual of Diagnostic Tests for Aquatic Animals, Chapter 2.2.1, pp. 1 to 14. First adopted 2017, most recent updates adopted 2023. Sections 2, 3, 4 and 6 cover disease information, sampling, methods and case definitions. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahm/current/2.2.01_AHPND.pdf
- Prachumwat A., Taengchaiyaphum S., Mungkongwongsiri N., Aldama-Cano D.J., Flegel T.W. and Sritunyalucksana K. (2019, first published online 2018). Update on early mortality syndrome/acute hepatopancreatic necrosis disease by April 2018. Journal of the World Aquaculture Society 50(1), 5 to 17. doi.org/10.1111/jwas.12559
- Dong X., Wang H., Xie G., Zou P., Guo C., Liang Y. and Huang J. (2017). An isolate of Vibrio campbellii carrying the pirVP gene causes acute hepatopancreatic necrosis disease. Emerging Microbes & Infections 6(1), e2. doi.org/10.1038/emi.2016.131
- WOAH (accessed 15 November 2026). Acute hepatopancreatic necrosis disease. Listed-disease page linking to Aquatic Code Chapter 9.1 and Aquatic Manual Chapter 2.2.1. www.woah.org/en/disease/acute-hepatopancreatic-necrosis-disease/
- Vietnam Ministry of Agriculture and Environment (2025). Consolidated Circular on prevention and control of aquatic animal diseases, 39/VBHN-BNNMT, consolidating Circular 04/2016/TT-BNNPTNT and amendments. Appendix I lists acute hepatopancreatic necrosis disease (AHPND) among diseases subject to outbreak declaration. Article 12 covers disease reporting. datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/8/39-vbhn-bnnmt.pdf
- Kumar V., Roy S., Behera B.K., Bossier P. and Das B.K. (2021). Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease (AHPND): Virulence, Pathogenesis and Mitigation Strategies in Shrimp Aquaculture. Toxins 13(8), 524. doi.org/10.3390/toxins13080524
- Thornber K., Verner-Jeffreys D., Hinchliffe S., Rahman M.M., Bass D. and Tyler C.R. (2020, first published online 2019). Evaluating antimicrobial resistance in the global shrimp industry. Reviews in Aquaculture 12(2), 966 to 986. doi.org/10.1111/raq.12367
- Soto-Rodriguez S.A., Gomez-Gil B., Lozano-Olvera R., Betancourt-Lozano M. and Morales-Covarrubias M.S. (2015). Field and experimental evidence of Vibrio parahaemolyticus as the causative agent of acute hepatopancreatic necrosis disease of cultured shrimp (Litopenaeus vannamei) in Northwestern Mexico. Applied and Environmental Microbiology 81(5), 1689 to 1699. doi.org/10.1128/AEM.03610-14
- Aranguren Caro L.F., Mai H.N., Kanrar S., Cruz-Flores R. and Dhar A.K. (2020). A Mutant of Vibrio parahaemolyticus pirABVP (+) That Carries Binary Toxin Genes but Does Not Cause Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease. Microorganisms 8(10), 1549. doi.org/10.3390/microorganisms8101549
- Sirikharin R., Taengchaiyaphum S., Sanguanrut P., Chi T.D., Mavichak R., Proespraiwong P., Nuangsaeng B., Thitamadee S., Flegel T.W. and Sritunyalucksana K. (2015). Characterization and PCR Detection Of Binary, Pir-Like Toxins from Vibrio parahaemolyticus Isolates that Cause Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease (AHPND) in Shrimp. PLOS ONE 10(5), e0126987. doi.org/10.1371/journal.pone.0126987
- Boonyawiwat V., Patanasatienkul T., Kasornchandra J., Poolkhet C., Yaemkasem S., Hammell L. and Davidson J. (2017, first published online 2016). Impact of farm management on expression of early mortality syndrome/acute hepatopancreatic necrosis disease (EMS/AHPND) on penaeid shrimp farms in Thailand. Journal of Fish Diseases 40(5), 649 to 659. doi.org/10.1111/jfd.12545
- De Schryver P., Defoirdt T. and Sorgeloos P. (2014). Early Mortality Syndrome Outbreaks: A Microbial Management Issue in Shrimp Farming? PLOS Pathogens 10(4), e1003919. doi.org/10.1371/journal.ppat.1003919
- Aranguren L.F., Han J.E. and Tang K.F.J. (2017). Enterocytozoon hepatopenaei (EHP) is a risk factor for acute hepatopancreatic necrosis disease (AHPND) and septic hepatopancreatic necrosis (SHPN) in the Pacific white shrimp Penaeus vannamei. Aquaculture 471, 37 to 42. doi.org/10.1016/j.aquaculture.2016.12.038
- Tran L., Nunan L., Redman R.M., Mohney L.L., Pantoja C.R., Fitzsimmons K. and Lightner D.V. (2013). Determination of the infectious nature of the agent of acute hepatopancreatic necrosis syndrome affecting penaeid shrimp. Diseases of Aquatic Organisms 105(1), 45 to 55. doi.org/10.3354/dao02621
Rà soát lần cuối: