Hướng dẫn về bệnh tôm: EHP, WSSV, AHPND và TPD
Các hướng dẫn này trình bày bốn bệnh tôm mà người nuôi có thể xét nghiệm tại ao: EHP, bệnh đốm trắng (WSSV), AHPND và TPD. Mỗi hướng dẫn giải thích các dấu hiệu, cách xét nghiệm, hướng xử lý khi có kết quả dương tính và khi nào cần gửi mẫu đến phòng thí nghiệm.
Bốn bệnh xuất hiện ở những giai đoạn khác nhau và cần lấy các loại mẫu khác nhau. Bảng dưới đây so sánh từng bệnh và cho biết khi nào nên xét nghiệm bệnh nào. Cần xem xét mọi kết quả xét nghiệm cùng với nhật ký tăng trưởng, lượng ăn, tỷ lệ chết và nước ao.
Hướng dẫn về bệnh
- EHP trên tôm: dấu hiệu, xét nghiệm và hướng xử lý tại trạiEHP làm tôm chậm lớn và tăng hệ số chuyển đổi thức ăn. Tìm hiểu dấu hiệu, cách chọn xét nghiệm tại trại hoặc phòng thí nghiệm và hướng xử lý phù hợp.
- WSSV trên tôm: bệnh đốm trắng, xét nghiệm và hướng xử lý tại trạiBệnh đốm trắng có thể làm tôm chết nhanh. Tìm hiểu dấu hiệu WSSV, cách chọn xét nghiệm tại trại hoặc phòng thí nghiệm và biện pháp an toàn sinh học.
- AHPND trên tôm: chết sớm, xét nghiệm và hướng xử lý tại trạiAHPND, trước đây gọi là EMS, có thể làm tôm non chết trong vài tuần sau thả. Tìm hiểu dấu hiệu, xét nghiệm gen độc tố và hướng xử lý tại trại.
- TPD trên tôm: hậu ấu trùng trong suốt, xét nghiệm và hướng xử lý tại trại giốngTPD có thể làm hậu ấu trùng chết trong vài ngày. Tìm hiểu dấu hiệu thân trong suốt, cách sàng lọc lô giống trước khi thả và xử lý khi có kết quả dương tính.
Hướng dẫn thực hành
- Xét nghiệm bệnh tôm tại trại hoặc phòng thí nghiệmSo sánh xét nghiệm bệnh tôm bằng LAMP tại trại và PCR tại phòng thí nghiệm. Tìm hiểu cách đọc kết quả, theo dõi xu hướng và khi nào cần gửi mẫu.
- Cách lấy mẫu tôm để xét nghiệm bệnhChọn đúng tôm và loại mô để xét nghiệm bệnh. Hướng dẫn người nuôi cách lấy mẫu, số tôm cần lấy, lịch xét nghiệm và cách gửi mẫu đến phòng thí nghiệm.
So sánh bốn bệnh
| Bệnh | Tác nhân gây bệnh | Thời điểm mắc bệnh | Dấu hiệu có thể gặp | Mẫu cần lấy |
|---|---|---|---|---|
| EHP | Vi bào tử trùng ký sinh | Trong suốt vụ nuôi, thường không có dấu hiệu rõ ràng | Tôm chậm lớn, phân đàn và hệ số chuyển đổi thức ăn tăng | Gan tụy, hoặc đầu tôm nếu tôm còn nhỏ |
| WSSV | Vi-rút | Bất kỳ giai đoạn nào. Khi bùng phát, bệnh có thể gây tỷ lệ chết rất cao chỉ trong vài ngày | Tôm bỏ ăn, yếu và thân chuyển màu đỏ. Có thể có hoặc không có đốm trắng | Chân bơi (chân bụng) hoặc mang |
| AHPND | Vi khuẩn Vibrio mang gen độc tố | Thường trong 10 đến 35 ngày đầu sau khi thả giống | Tôm bỏ ăn, gan tụy nhạt màu và teo nhỏ, ruột rỗng | Gan tụy và dạ dày |
| TPD | Vi khuẩn Vibrio mang gen VHVP | Hậu ấu trùng còn nhỏ tại trại giống và cơ sở ương | Hậu ấu trùng có thân trong suốt như thủy tinh, gan tụy nhạt màu và ruột rỗng | Hậu ấu trùng nguyên con |
Với cả bốn bệnh, hậu ấu trùng đều được xét nghiệm nguyên con. WSSV và AHPND nằm trong danh mục bệnh động vật thủy sản phải khai báo của WOAH. EHP và TPD không nằm trong danh mục này, nhưng quy định trong nước vẫn có thể áp dụng, vì vậy cần kiểm tra với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.
Khi nào nên xét nghiệm bệnh nào
- Tại trại giống và trước khi thả nuôi: sàng lọc các lô hậu ấu trùng. TPD là bệnh ở trại giống và cơ sở ương. Sàng lọc hậu ấu trùng trước khi thả cũng giúp ngăn EHP, WSSV và AHPND xâm nhập ao.
- Những tuần đầu sau khi thả giống: AHPND thường xuất hiện trong 10 đến 35 ngày đầu. Xét nghiệm sớm nếu tôm bỏ ăn hoặc bắt đầu chết.
- Trong suốt giai đoạn nuôi thương phẩm: xét nghiệm EHP và đối chiếu với nhật ký tăng trưởng, hệ số chuyển đổi thức ăn. Xét nghiệm WSSV khi tôm bỏ ăn hoặc bắt đầu chết, vì bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào.
- Khi tôm tiếp tục chết nhưng kết quả xét nghiệm tại trại âm tính: gửi mẫu đến phòng thí nghiệm. Kết quả âm tính chỉ phản ánh những con tôm đã được lấy mẫu và không loại trừ bệnh.
Thống nhất lịch xét nghiệm với người tư vấn kỹ thuật. Xem cách lấy mẫu trong hướng dẫn lấy mẫu. Để so sánh xét nghiệm tại trại với xét nghiệm tại phòng thí nghiệm, xem xét nghiệm tại trại hoặc phòng thí nghiệm.