TPD trên tôm: hậu ấu trùng trong suốt, xét nghiệm và hướng xử lý tại trại giống
Bệnh mờ đục trên hậu ấu trùng (TPD), còn gọi là bệnh hậu ấu trùng thủy tinh, là bệnh do vi khuẩn ở hậu ấu trùng tôm thẻ chân trắng còn nhỏ tại trại giống và cơ sở ương. Hậu ấu trùng mắc bệnh có gan tụy nhợt nhạt, đây là cơ quan tiêu hóa thức ăn, và ruột rỗng. Thân tôm trong suốt như thủy tinh, tôm rớt đáy bể và có thể chết trong vòng hai đến ba ngày kể từ khi xuất hiện dấu hiệu đầu tiên.12
TPD do các chủng Vibrio parahaemolyticus khác với chủng gây AHPND và mang gen độc lực vhvp-2 gây ra.23 Bệnh được ghi nhận lần đầu tại Trung Quốc năm 2020. Các nghiên cứu về bệnh còn mới, nên một số nội dung dưới đây chỉ dựa trên một hoặc hai nghiên cứu.12 Có thể xét nghiệm bằng LAMP tại trại, chẳng hạn với RAPID, hoặc bằng PCR tại phòng thí nghiệm. Kết quả dương tính tại trại có nghĩa là đã tìm thấy các gen liên quan đến TPD trong mẫu. Chỉ riêng kết quả này không cho thấy hậu ấu trùng đang mắc bệnh, và phòng thí nghiệm có thể xác nhận kết quả.
Thông tin chính
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Tác nhân gây bệnh | Các chủng Vibrio parahaemolyticus mang gen vhvp-2, mã hóa protein độc lực có tên VHVP-2. Các chủng này không có gen pirA và pirB của chủng gây AHPND.234 Các loài Vibrio khác mang cùng các gen này cũng có thể gây TPD, nên thẻ bệnh của NACA nêu tác nhân là vi khuẩn Vibrio mang các gen VHVP-1 và VHVP-2.15 |
| Loài tôm và giai đoạn nuôi | Chủ yếu là tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei). P. chinensis và P. japonicus cũng có thể bị nhiễm.1 Bệnh được ghi nhận ở hậu ấu trùng tại trại giống và cơ sở ương. PL kèm một con số chỉ tuổi hậu ấu trùng tính theo ngày, nên PL7 là khoảng 7 ngày tuổi. Tuổi hậu ấu trùng mắc bệnh được ghi nhận khác nhau giữa các nghiên cứu, từ PL2 đến PL7 trong thẻ bệnh của NACA, đến PL10 đến PL20 trong một nghiên cứu tại phòng thí nghiệm.16 Xem mục "Vì sao hậu ấu trùng còn nhỏ có nguy cơ cao nhất" bên dưới. |
| Dấu hiệu chính | Gan tụy và đường tiêu hóa nhợt nhạt hoặc mất màu, ruột rỗng và thân trong suốt. Hậu ấu trùng bơi yếu và rớt đáy bể.12 Tôm có thể đã nhiễm nhưng chưa có dấu hiệu, nhất là ở giai đoạn đầu.1 |
| Đường lây truyền | Sự lây lan giữa các vùng ở Trung Quốc diễn ra theo việc vận chuyển hậu ấu trùng.2 Đã quan sát được sự lây lan trong bể trại giống và ao nuôi.1 Các nhà nghiên cứu điều tra một ổ dịch tại trại giống khuyến nghị kiểm soát chặt nước cấp và các sinh vật sống đưa vào trại như tôm bố mẹ, Artemia và giống tảo.4 |
| Có thuộc danh mục của WOAH không? | Không. TPD không nằm trong danh mục bệnh động vật thủy sản của WOAH.7 NACA đã công bố thẻ bệnh cho TPD.1 Quy định trong nước vẫn có thể áp dụng, vì vậy cần kiểm tra với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương. |
| Điều trị | Chưa có phương pháp điều trị được xác lập. NACA cho biết khi bệnh đã biểu hiện rõ, chưa tìm được hóa chất hay chất khử trùng nào có thể ngăn chặn hoặc làm chậm bệnh.1 Đã ghi nhận tình trạng kháng kháng sinh ở các chủng từ ổ dịch, nên mọi quyết định dùng kháng sinh đều cần có chẩn đoán và tư vấn thú y.48 |
Dấu hiệu và những biểu hiện dễ nhầm
Chú ý hậu ấu trùng có gan tụy nhợt nhạt hoặc mất màu, ruột rỗng và thân trong suốt như thủy tinh. Hậu ấu trùng mắc bệnh mất khả năng bơi và rớt đáy.12 Hậu ấu trùng khỏe có gan tụy sẫm màu và đường ruột nhìn rõ.4 Thẻ bệnh của NACA mô tả bệnh diễn biến nhanh. Ngày 1 có một vài hậu ấu trùng biểu hiện bệnh, đến ngày 2 tỷ lệ bị ảnh hưởng lên tới 60%, và trong trường hợp nặng, đến ngày 3 có thể có 90 đến 100% bị ảnh hưởng. Trong thẻ bệnh, các số liệu này được gọi là tỷ lệ chết ở một chỗ và tỷ lệ mắc bệnh ở chỗ khác, vì vậy nên dùng để hình dung tốc độ diễn biến thay vì xem là mức thiệt hại chính xác.12

Chỉ riêng các dấu hiệu này không đủ để khẳng định TPD. Một số bệnh có thể có biểu hiện tương tự:
- AHPND (còn gọi là EMS). Bệnh này cũng do Vibrio parahaemolyticus gây ra và cũng gây tổn thương gan tụy. Các chủng gây TPD không có gen pirA và pirB được dùng để nhận diện chủng gây AHPND, nên có thể phân biệt hai bệnh bằng xét nghiệm gen.24 Trong một thí nghiệm so sánh tại phòng thí nghiệm, một chủng từ hậu ấu trùng mắc bệnh thủy tinh có độc lực cao hơn khoảng 1.000 lần so với một chủng gây AHPND. Đây là kết quả tại phòng thí nghiệm và có thể không giống diễn biến tại trại giống. Thẻ bệnh của NACA trích dẫn số liệu này cho TPD.91
- "Bệnh do Vibrio gây chết cao" (HLVD). Một nhóm nghiên cứu dùng tên này cho bệnh hậu ấu trùng thủy tinh ở hậu ấu trùng 6 đến 12 ngày tuổi tại Trung Quốc.9 Các xét nghiệm tại phòng thí nghiệm cho HLVD và TPD tìm các gen khác nhau. Trong một báo cáo, các mẫu nghi TPD dương tính với đích xét nghiệm TPD và âm tính với các đích xét nghiệm HLVD.10 Mối liên hệ giữa hai mô tả bệnh này vẫn chưa được làm rõ.
- Vi rút. Một nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa bệnh hậu ấu trùng thủy tinh tại một khu vực của Trung Quốc với một vi rút mới được xác định.11 Nhận định này chỉ dựa trên một nghiên cứu.
Kết quả xét nghiệm kết hợp với nhật ký bể về cho ăn, tỷ lệ chết và nước là cơ sở vững chắc hơn để quyết định so với chỉ quan sát bên ngoài.
Cách xét nghiệm
| Lựa chọn | Khả năng xét nghiệm |
|---|---|
| Tại trại (RAPID, RAPIDPlus hoặc RAPIDMax) | Dùng que để tách chiết DNA từ hậu ấu trùng ngay tại trại giống hoặc trại nuôi, sau đó chạy LAMP trên thiết bị. Có kết quả sau khoảng một giờ, bao gồm thời gian chuẩn bị mẫu. RAPIDMax hỗ trợ sàng lọc hậu ấu trùng tại trại giống với 12 hoặc 24 mẫu mỗi mẻ. |
| PCR tại phòng thí nghiệm | Các phương pháp tại phòng thí nghiệm đã công bố sử dụng PCR thông thường hoặc qPCR nhắm vào các gen VHVP.112 Mô bệnh học có thể cho thấy tổn thương mô được mô tả bên dưới.2 |
Kết quả âm tính tại trại có nghĩa là không tìm thấy các gen liên quan đến TPD trong những hậu ấu trùng được xét nghiệm. Kết quả này không cho thấy lô giống hay bể sạch TPD, vì mẫu chỉ gồm một phần số hậu ấu trùng. Nếu hậu ấu trùng tiếp tục chết hoặc có biểu hiện bệnh, hãy gửi mẫu đến phòng thí nghiệm.
Các xét nghiệm tại phòng thí nghiệm đã công bố nhắm vào gen độc lực VHVP thay vì loài vi khuẩn.1 Gen vhvp-2 được tìm thấy chủ yếu ở V. parahaemolyticus nhưng cũng có ở các loài Vibrio khác, trên cả plasmid và nhiễm sắc thể.13 Các phương pháp xét nghiệm TPD tại phòng thí nghiệm còn mới. Trung Quốc đã công bố tiêu chuẩn ngành cấp quốc gia về chẩn đoán TPD năm 2025.1 Một nhóm nghiên cứu cho biết các phương pháp PCR trước đó chưa được kiểm định đầy đủ theo hướng dẫn của WOAH. Nhóm này đã phát triển các xét nghiệm qPCR mới theo những hướng dẫn đó, nhằm sàng lọc đàn tôm trước khi vận chuyển.12
Lấy mô nào và bao nhiêu hậu ấu trùng?
Xét nghiệm TPD tập trung vào hậu ấu trùng: sàng lọc lô giống tại trại giống và kiểm tra hậu ấu trùng trước khi thả vào bể ương hoặc ao. Xét nghiệm hậu ấu trùng nguyên con. Trong một nghiên cứu, dạ dày, gan tụy và ruột là những mô chính để phát hiện sớm DNA của vi khuẩn gây TPD, và hậu ấu trùng nguyên con có cả ba loại mô này.14
Bảng dưới đây cho biết số hậu ấu trùng tối thiểu cần lấy mẫu để xét nghiệm bằng kit. Bảng lấy mẫu của kit nêu số lượng này cho hậu ấu trùng 12 ngày tuổi, nhưng nhiều ổ dịch TPD được ghi nhận sớm hơn, từ PL2 đến PL7.1 Kiểm tra hướng dẫn kèm lô kit về giai đoạn sớm nhất có thể xét nghiệm, lượng mô, cách chuẩn bị và gộp mẫu.
| Mục đích | Chọn hậu ấu trùng nào | Loại mô | Số hậu ấu trùng tối thiểu cần lấy mẫu |
|---|---|---|---|
| Sàng lọc lô giống tại trại giống hoặc trước khi thả | Lấy theo cùng một quy tắc chọn tôm ở mỗi lần | Nguyên con | 25 đến 30 hậu ấu trùng. |
| Điều tra bể có biểu hiện bệnh | Ưu tiên hậu ấu trùng yếu, rớt đáy hoặc nhợt nhạt | Nguyên con | 25 đến 30 hậu ấu trùng. |
Các số lượng này hướng dẫn việc chuẩn bị mẫu, không xác lập rằng cả lô giống sạch TPD. Nhờ phòng thí nghiệm thiết kế phương án lấy mẫu để xét nghiệm phục vụ chứng nhận hoặc xác định tình trạng sạch bệnh.
Khi điều tra bệnh, hậu ấu trùng yếu, hấp hối hoặc rớt đáy cho kết quả hữu ích hơn những con trông khỏe mạnh. Giữ nhất quán quy tắc chọn tôm và điểm lấy mẫu khi so sánh các bể hoặc lô giống. Ghi ngày, mã lô giống hoặc bể, giai đoạn hậu ấu trùng, loại mô, số hậu ấu trùng, điểm lấy mẫu, người thao tác, lô kit, thiết bị và tình trạng đối chứng.
Xử lý lô giống có kết quả dương tính
Kết quả dương tính tại trại có nghĩa là đã tìm thấy các gen liên quan đến TPD trong mẫu. Chỉ riêng kết quả này không cho thấy hậu ấu trùng đang mắc bệnh, và phòng thí nghiệm có thể xác nhận kết quả. Coi lô giống là có nguy cơ. Kết quả không cho biết bao nhiêu hậu ấu trùng sẽ chết, nên cần xem xét cùng với tình hình cho ăn, tỷ lệ chết và nhật ký bể. Cần xử lý nhanh vì bệnh có thể diễn biến chỉ trong vài ngày.12
- Không chuyển, bán hoặc gửi lô giống nghi nhiễm sang bể, trại giống hay trại nuôi khác, và không thả xuống ao, cho đến khi phòng thí nghiệm và người tư vấn kỹ thuật đã đánh giá lô giống.
- Cách ly bể hoặc lô giống bị ảnh hưởng và truy xuất nguồn giống.
- Lưu hồ sơ xét nghiệm. Kết quả sàng lọc lô giống là bằng chứng để trao đổi với nhà cung cấp khi phát hiện rủi ro liên quan đến con giống.
- Nhờ phòng thí nghiệm xác nhận kết quả trước mọi quyết định tiêu hủy đàn tôm, vì chỉ riêng kết quả dương tính tại trại không cho thấy hậu ấu trùng đang mắc bệnh. Trao đổi các bước tiếp theo với người tư vấn kỹ thuật và kiểm tra với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương xem quy định trong nước có áp dụng hay không. Thẻ bệnh của NACA khuyến cáo mạnh mẽ việc ngừng sản xuất, tiêu hủy đàn tôm bị ảnh hưởng và khử trùng kỹ toàn bộ cơ sở nuôi khi mầm bệnh đã xâm nhập hệ thống.1 Thống nhất với người tư vấn kỹ thuật và cơ quan có thẩm quyền về cách xử lý đàn tôm bị tiêu hủy, hậu ấu trùng chết và nước đã sử dụng.
- Giữ nước từ các bể bị ảnh hưởng trong khu vực được kiểm soát. Không xả nước này, hoặc nước dùng để rửa hay khử trùng bể, ra môi trường xung quanh, kênh rạch hoặc các nguồn nước khác.
- Vớt hậu ấu trùng chết và hấp hối, xử lý theo hướng dẫn của người tư vấn kỹ thuật và cơ quan có thẩm quyền. Không đổ xuống kênh rạch hoặc dùng làm thức ăn.
Khi TPD đã biểu hiện rõ ở hậu ấu trùng mắc bệnh, chưa tìm được hóa chất hay chất khử trùng nào có thể ngăn chặn hoặc làm chậm bệnh.1 Khử trùng bể trống và thiết bị là một bước riêng, như khuyến cáo của NACA ở trên. Kháng sinh chưa phải là phương pháp điều trị được xác lập, và đã ghi nhận tình trạng kháng kháng sinh ở các chủng từ hai ổ dịch.48 Mọi quyết định dùng kháng sinh đều cần có chẩn đoán và tư vấn thú y. Chỉ riêng kết quả xét nghiệm TPD không quyết định phác đồ kháng sinh.
Phòng ngừa và kiểm soát
- Sàng lọc các lô hậu ấu trùng trước khi vận chuyển hoặc thả nuôi, và hỏi nhà cung cấp giống về cách sàng lọc các lô giống.12
- Kiểm tra hồ sơ sức khỏe của hậu ấu trùng nhập từ vùng khác. Tại Trung Quốc, TPD đã lan sang các vùng mới qua việc vận chuyển hậu ấu trùng.2
- Kiểm soát nước cấp và các sinh vật sống đưa vào trại như tôm bố mẹ, Artemia và giống tảo, theo khuyến nghị của các nhà nghiên cứu sau một ổ dịch tại trại giống.4
- Khoanh vùng, cách ly các bể bị ảnh hưởng vì đã quan sát được sự lây lan trong bể trại giống và ao nuôi.1
- Khử trùng cơ sở nuôi sau ổ dịch theo khuyến cáo của NACA (xem Xử lý lô giống có kết quả dương tính). Giữ nước bể và nước rửa trong khu vực được kiểm soát để nước không chảy ra kênh rạch hoặc các nguồn nước khác.1
- Coi mọi sinh vật dùng làm thức ăn cho tôm là nguồn vi khuẩn có thể có, vì một khảo sát tại Trung Quốc kết luận rằng các sinh vật này có nguy cơ mang hoặc bị nhiễm vi khuẩn đó.5
Hậu ấu trùng bị nhiễm có thể chưa có dấu hiệu ở giai đoạn đầu, nên chỉ quan sát bằng mắt là chưa đủ khi chọn giống.1 Các nhà nghiên cứu về TPD kêu gọi tăng cường giám sát và an toàn sinh học để hạn chế lây lan.4
Khi nào cần gửi mẫu đến phòng thí nghiệm
Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để điều tra khi:
- Hậu ấu trùng tiếp tục chết hoặc có biểu hiện bệnh dù kết quả xét nghiệm tại trại âm tính.
- Biểu hiện lâm sàng hoặc mô bệnh học không phù hợp với kết quả xét nghiệm tại trại.
- Xuất hiện hội chứng mới, bất thường hoặc không giải thích được.
- Kết quả không nhất quán giữa các lần xét nghiệm, loại mẫu hoặc thiết bị, hoặc giữa xét nghiệm tại trại và tại phòng thí nghiệm.
- Cần giải trình tự, mô bệnh học, định lượng tuyệt đối hoặc kháng sinh đồ.
- Cần kết quả phục vụ khai báo dịch bệnh, chứng nhận, vận chuyển, xuất khẩu hoặc công bố tình trạng sạch bệnh.
Mô bệnh học là phương pháp kiểm tra mô dưới kính hiển vi và có thể cho thấy tổn thương gan tụy, ruột điển hình của TPD.24 Hỏi về cách bảo quản trước khi lấy mẫu. Trong một trường hợp đã công bố, phòng thí nghiệm nhận hậu ấu trùng được bảo quản trong dung dịch cố định Davidson và ethanol 95% để làm mô bệnh học và PCR.10
TPD gây tổn thương cho hậu ấu trùng như thế nào
Điều gì khiến vi khuẩn gây hại nặng như vậy
Ở chủng gây TPD đầu tiên được nghiên cứu, các gen mã hóa hai protein VHVP-1 và VHVP-2 nằm cạnh nhau trên một plasmid lớn, là vòng DNA tách biệt với nhiễm sắc thể vi khuẩn.3 Nghiên cứu hệ gen sau đó tìm thấy gen thứ ba, vhvp-3, trên plasmid TPD bên cạnh hai gen kia. Ở một số hệ gen Vibrio, vhvp-2 lại nằm trên nhiễm sắc thể.613 Trong một nghiên cứu, chủng mang vhvp-1 nhưng không có vhvp-2 không gây chết hậu ấu trùng, và khi loại bỏ vhvp-2 khỏi một chủng gây TPD, tỷ lệ chết chỉ còn khoảng 5%. Đưa gen trở lại đã khôi phục độc lực về mức của chủng ban đầu.3 Vai trò trung tâm của VHVP-2 chủ yếu dựa trên nghiên cứu đơn lẻ này. Các nghiên cứu được trích dẫn ở đây chưa giải thích cách độc tố gây tổn thương tế bào tôm.
Điều gì xảy ra trong gan tụy
Gan tụy gồm các ống nhỏ có lớp tế bào biểu mô lót bên trong. Ở hậu ấu trùng nhiễm tự nhiên, giai đoạn đầu cho thấy một số tế bào biểu mô bị chết (hoại tử), nhân co lại và sẫm màu, cùng với các khuẩn lạc đầu tiên. Ở giai đoạn cấp tính, các khối vi khuẩn xâm nhập và phá hủy ống gan tụy, tế bào biểu mô tách ra và bong tróc.2 Gây nhiễm tại phòng thí nghiệm đã tái hiện diễn biến này, cuối cùng làm mất hoàn toàn cấu trúc ống gan tụy.24 Một nghiên cứu khác còn ghi nhận huyết bào, tức tế bào máu của tôm, tập trung tại gan tụy và ruột bị tổn thương.14

Điều gì xảy ra trong ruột
Lớp biểu mô ruột giữa cũng bị hoại tử và bong tróc, các khối vi khuẩn lấp đầy ruột.2 Trong một nghiên cứu tại phòng thí nghiệm, hậu ấu trùng bị nhiễm không có thức ăn trong ruột, vi khuẩn xâm nhập lớp biểu mô ruột và thành ruột bị viêm kèm thâm nhiễm huyết bào, tức lớp biểu mô bị viêm với một lớp huyết bào dày. Các tác giả mô tả tổn thương ruột này là đặc điểm giúp phân biệt TPD với AHPND.4
Hai báo cáo mô tả thêm một tổn thương: hoại tử các lớp cơ mỏng bao quanh ruột giữa. Một báo cáo ghi nhận ở hậu ấu trùng PL9 từ các bể bị ảnh hưởng, báo cáo còn lại ghi nhận ở hậu ấu trùng được gây nhiễm tại phòng thí nghiệm.106 Các tác giả của báo cáo đầu cho rằng tổn thương này sẽ khiến ruột không còn đẩy được thức ăn và tôm ngừng ăn, đồng thời tổn thương rất dễ bị bỏ sót. Hiện chưa rõ đây có phải tổn thương điển hình của TPD hay không.10

Vì sao hậu ấu trùng có thân trong suốt như thủy tinh
Vẻ nhợt nhạt, rỗng bên trong được mô tả ở mục Dấu hiệu và những biểu hiện dễ nhầm là do các tổn thương trên: gan tụy bị phá hủy và ruột không có thức ăn, khiến thân tôm trong suốt.24
Vì sao hậu ấu trùng còn nhỏ có nguy cơ cao nhất
Các báo cáo khác nhau về độ tuổi dễ mắc bệnh nhất. Thẻ bệnh của NACA nêu PL2 đến PL7, còn mô tả đầu tiên nêu PL4 đến PL7.12 Hai nghiên cứu khác mô tả hậu ấu trùng 6 đến 12 ngày tuổi.98 Trong một nghiên cứu hệ gen của chủng phân lập ngoài Trung Quốc, gây nhiễm tại phòng thí nghiệm đã làm chết hậu ấu trùng ở PL10 đến PL20.6
Một thí nghiệm gây nhiễm ghi nhận hậu ấu trùng PL15 rất mẫn cảm, còn hậu ấu trùng PL30 ít mẫn cảm hơn nhiều. Ở PL30, tổn thương gan tụy dừng ở giai đoạn đầu, dù tải lượng vi khuẩn cao vẫn tích tụ trong ruột. Các tác giả cho rằng sức đề kháng tăng theo cỡ tôm.4 Ảnh hưởng của độ tuổi này chỉ dựa trên một nghiên cứu, và hiện chưa rõ vì sao hậu ấu trùng lớn hơn chống chịu tốt hơn.
Vì sao có thể mất cả bể nhanh như vậy
Bệnh diễn biến nhanh. Một trại giống ở Đông Nam Á ghi nhận thiệt hại trên 70% trong vòng năm ngày.4 Một nghiên cứu tại Trung Quốc về bệnh hậu ấu trùng thủy tinh cũng ghi nhận các đợt bùng phát lớn trong vòng hai đến ba ngày sau khi nhiễm.8 Một nghiên cứu tại phòng thí nghiệm không ghi nhận hiện tượng melanin hóa, là phản ứng bảo vệ tạo sắc tố sẫm màu trong mô tôm. Các tác giả cho rằng bệnh diễn biến quá nhanh nên phản ứng này chưa kịp xuất hiện.4 Mô tả đầu tiên lại có ghi nhận melanin hóa khi gây nhiễm tại phòng thí nghiệm, nên điểm này vẫn chưa được làm rõ.2
Câu hỏi thường gặp
Hậu ấu trùng có thân trong suốt như thủy tinh và rớt đáy. Có phải TPD không?
Có thể. Gan tụy nhợt nhạt, ruột rỗng và rớt đáy là các dấu hiệu điển hình của TPD.12 Những dấu hiệu tương tự cũng đã được ghi nhận có liên quan đến tác nhân khác, nên cần xét nghiệm lô giống và gửi mẫu đến phòng thí nghiệm nếu kết quả không phù hợp với tình hình trong bể.911
TPD có phải là EMS hay AHPND không?
Không. Cả hai đều do Vibrio parahaemolyticus gây ra, nhưng là các chủng khác nhau. Các chủng gây TPD không có gen pirA và pirB dùng để nhận diện chủng gây AHPND, mà mang gen vhvp-2.234 AHPND thuộc danh mục của WOAH, còn TPD thì không.7
Hậu ấu trùng có kết quả dương tính trước khi thả. Có nên thả không?
Không thả hoặc vận chuyển lô giống nghi nhiễm trước khi có đánh giá đầy đủ. Cách ly lô giống, truy xuất nguồn giống và trao đổi kết quả với người tư vấn kỹ thuật cùng nhà cung cấp. Kết quả dương tính có nghĩa là đã tìm thấy các gen liên quan đến TPD, và phòng thí nghiệm có thể xác nhận kết quả.
Kháng sinh có cứu được lô giống bị TPD không?
Không. Chưa có phương pháp điều trị được xác lập, và chưa tìm được hóa chất hay chất khử trùng nào có thể ngăn chặn bệnh khi bệnh đã biểu hiện rõ.1 Đã ghi nhận tình trạng kháng kháng sinh ở các chủng từ ổ dịch TPD và bệnh hậu ấu trùng thủy tinh.48 Mọi quyết định dùng kháng sinh đều cần có chẩn đoán và tư vấn thú y.
Xét nghiệm tại trại âm tính nhưng hậu ấu trùng vẫn chết. Cần làm gì tiếp?
Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm kèm nhật ký cho ăn, tỷ lệ chết, nước và hồ sơ xét nghiệm. Kết quả âm tính tại trại không loại trừ TPD.
Tôm trong ao nuôi thương phẩm có thể mắc TPD không?
Phần lớn báo cáo mô tả bệnh ở hậu ấu trùng tại trại giống và cơ sở ương.12 Trong một nghiên cứu, hậu ấu trùng PL30 ít mẫn cảm hơn nhiều so với PL15.4 Một khảo sát tại Trung Quốc đã phát hiện vi khuẩn trong mẫu từ ao nuôi tôm, và đã quan sát được sự lây lan trong ao.51 Báo cáo về tôm lớn hơn còn hạn chế, nên việc chưa có báo cáo không cho thấy ao nuôi thương phẩm sạch bệnh.
Xét nghiệm TPD tại trại chính xác đến mức nào?
Trang này không đưa ra số liệu về độ chính xác của xét nghiệm TPD tại trại. Các phương pháp PCR tại phòng thí nghiệm cho TPD cũng còn mới, và những phương pháp trước đó chưa được kiểm định đầy đủ theo hướng dẫn của WOAH.12 Gửi mẫu đến phòng thí nghiệm khi kết quả không phù hợp với tình hình thực tế trong bể.
Tài liệu tham khảo
- NACA (2026). Translucent post-larvae disease (TPD): Disease card. Network of Aquaculture Centres in Asia-Pacific, April 2026, pp. 1 to 5. enaca.org/?id=1486
- Zou Y., Xie G., Jia T., Xu T., Wang C., Wan X., Li Y., Luo K., Bian X., Wang X., Kong J. and Zhang Q. (2020). Determination of the Infectious Agent of Translucent Post-Larva Disease (TPD) in Penaeus vannamei. Pathogens 9(9), 741. doi.org/10.3390/pathogens9090741
- Liu S., Wang W., Jia T., Xin L., Xu T., Wang C., Xie G., Luo K., Li J., Kong J. and Zhang Q. (2023). Vibrio parahaemolyticus becomes lethal to post-larvae shrimp via acquiring novel virulence factors. Microbiology Spectrum 11(6), e00492-23. doi.org/10.1128/spectrum.00492-23
- Dinh-Hung N., Mai H.N., Matthews M., Wright H. and Dhar A.K. (2025). Isolation, characterization, and pathogenicity of a Vibrio parahaemolyticus strain causing translucent post-larvae disease in Penaeus vannamei outside China. PLOS One 20(9), e0331862. doi.org/10.1371/journal.pone.0331862
- Jia T., Liu S., Yu X., Xu T., Xia J., Zhao W., Wang W., Kong J. and Zhang Q. (2024). Prevalence investigation of translucent post-larvae disease (TPD) in China. Aquaculture 583, 740583. doi.org/10.1016/j.aquaculture.2024.740583
- Mai H.N., Dinh-Hung N., Pantoja Morales C., Matthews M., Wright H. and Dhar A.K. (2025). Genomic characterization of Vibrio parahaemolyticus strain (AG1) causing translucent post-larvae disease in Penaeus vannamei. Microbial Genomics 11(12), 001570. doi.org/10.1099/mgen.0.001570
- WOAH (2024). Diseases listed by WOAH. Aquatic Animal Health Code, Chapter 1.3, Article 1.3.3 (diseases of crustaceans), version of 2 July 2024. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahc/current/chapitre_diseases_listed.pdf
- Wang C., Wu Q., Liao G., Luo S., Li X., Kong Q. and Fan L. (2026). A novel Vibrio parahaemolyticus strain JM20210818 causing glass post-larvae disease in Litopenaeus vannamei: Histopathology, antimicrobial resistance, genomic and transcriptomic insights. Fish & Shellfish Immunology 169, 111023. doi.org/10.1016/j.fsi.2025.111023
- Yang F., Xu L., Huang W. and Li F. (2022). Highly lethal Vibrio parahaemolyticus strains cause acute mortality in Penaeus vannamei post-larvae. Aquaculture 548, 737605. doi.org/10.1016/j.aquaculture.2021.737605
- Srisala J., Sanguanrut P., Powtongsook S., Khemayan K., Sritunyalucksana K. and Flegel T.W. (2025). Novel midgut smooth muscle necrosis (MSMN) in translucent or glass post-larvae of whiteleg shrimp. Scientific Reports 15, 35544. doi.org/10.1038/s41598-025-19591-6
- Xu A., Xu S., Tu Q., Qiao H., Lin W., Li J., He Y., Xie T., Pan L., Pan Q., Zhao Y., Su X. and Tong Y. (2023). A novel virus in the family Marnaviridae as a potential pathogen of Penaeus vannamei glass post-larvae disease. Virus Research 324, 199026. doi.org/10.1016/j.virusres.2022.199026
- Mai H.N., Dinh-Hung N. and Dhar A.K. (2026). Development and validation of TaqMan-based real-time PCR assays for translucent post larvae disease (TPD) detection in Penaeus vannamei. Journal of Microbiological Methods 243, 107439. doi.org/10.1016/j.mimet.2026.107439
- Zhang Y., Tan P. and Yang M. (2024). Characteristics of vhvp-2 gene distribution and diversity within the Vibrio causing translucent post-larvae disease (TPD). Journal of Invertebrate Pathology 207, 108228. doi.org/10.1016/j.jip.2024.108228
- Kumar R., Azzahidah A., Teoh Y.H., Lin S.J., Dhar A.K., Lin S.S., Wang H.C., Lo C.F. and Wang H.C. (2026). Pathogenesis and genome characterization of translucent post-larvae disease-causing Vibrio parahaemolyticus in Litopenaeus vannamei. Current Research in Microbial Sciences 11, 100634. doi.org/10.1016/j.crmicr.2026.100634
Rà soát lần cuối: