ตรวจโรคกุ้งที่ฟาร์มหรือส่งห้องปฏิบัติการ

การตรวจที่ฟาร์มเริ่มจากใช้แท่งสกัด DNA ที่บ่อ แล้วตรวจด้วย LAMP บนเครื่อง เช่น RAPID, RAPIDPlus หรือ RAPIDMax ทราบผลในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงรวมการเตรียมตัวอย่าง ส่วนห้องปฏิบัติการตรวจตัวอย่างที่ส่งไปด้วย PCR หรือ qPCR และสามารถจัดการตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติมได้เมื่อจำเป็น

ใช้การตรวจที่ฟาร์มเมื่อต้องการตรวจอย่างรวดเร็วหรือติดตามบ่อเป็นประจำ และใช้ห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจยืนยัน หาสาเหตุการป่วยที่ยังอธิบายไม่ได้ หรือตรวจตามข้อกำหนดของทางการ ผลบวกจากการตรวจที่ฟาร์มหมายถึงสงสัยโรค และห้องปฏิบัติการสามารถตรวจยืนยันได้ ผลลบครอบคลุมเฉพาะสัตว์ที่เก็บตัวอย่าง และไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ที่จะมีโรค การตรวจที่ฟาร์มเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันโรค บอกว่ากุ้งเสียหายมากน้อยเพียงใด หาสาเหตุที่อยู่นอกเป้าหมายของชุดตรวจ หรือแสดงว่าบ่อปลอดโรคได้

แต่ละวิธีตรวจทำงานอย่างไร

การตรวจ LAMP ที่ฟาร์ม

ใช้แท่งสกัด DNA จากตัวอย่างเนื้อเยื่อที่บ่อ โดย DNA จะจับกับแท่ง จากนั้นนำแท่งผ่านขั้นตอนการล้าง แล้วปล่อย DNA ลงในของเหลวเพื่อนำไปตรวจ ไม่ต้องใช้เครื่องปั่นเหวี่ยง จึงเตรียมตัวอย่างตรงจุดที่เก็บกุ้งได้ ให้ทำตามคำแนะนำของชุดตรวจในการใช้แท่งและทำให้แท่งแห้ง

LAMP ย่อมาจากการเพิ่มปริมาณสารพันธุกรรมที่อุณหภูมิคงที่โดยอาศัยโครงสร้างห่วง เป็นการเพิ่มจำนวนสำเนาของ DNA ส่วนที่เลือกไว้ให้มีมากพอที่จะตรวจพบได้ อุณหภูมิคงที่หมายถึงปฏิกิริยาเกิดที่อุณหภูมิเดียวตลอด โดยไม่ต้องเพิ่มและลดอุณหภูมิตัวอย่างซ้ำ ๆ งานวิจัยต้นฉบับของ LAMP อธิบายวิธีนี้ไว้ในปี 20001

RAPID, RAPIDPlus และ RAPIDMax ใช้ LAMP เหมือนกัน โดย RAPIDPlus ยังอ่านสัญญาณแสงฟลูออเรสเซนซ์ระหว่างเกิดปฏิกิริยา ช่วยติดตามว่าปริมาณเชื้อเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป

การตรวจ PCR และ qPCR ที่ห้องปฏิบัติการ

PCR ย่อมาจากปฏิกิริยาลูกโซ่พอลิเมอเรส เป็นการเพิ่มจำนวนสำเนาของ DNA ส่วนที่เลือกไว้เช่นกัน เครื่องจะเพิ่มและลดอุณหภูมิของปฏิกิริยาซ้ำ ๆ ตามขั้นตอนต่าง ๆ เรียกว่าการทำรอบอุณหภูมิ โดยทั่วไป PCR แบบดั้งเดิมจะตรวจ DNA ที่เพิ่มจำนวนแล้วหลังสิ้นสุดปฏิกิริยา2

qPCR หรือ PCR แบบเรียลไทม์ วัดสัญญาณฟลูออเรสเซนซ์ระหว่างที่ DNA เพิ่มจำนวน หากมีสารมาตรฐานและตัวควบคุมที่เหมาะสม ก็สามารถประมาณปริมาณ DNA เป้าหมายในตัวอย่างได้3 สอบถามห้องปฏิบัติการว่ารายงานเฉพาะการตรวจพบหรือรายงานปริมาณด้วย และปริมาณที่รายงานนั้นหมายถึงอะไร

การตรวจยืนยันที่ห้องปฏิบัติการขึ้นอยู่กับโรคและวัตถุประสงค์ของการตรวจ World Organisation for Animal Health (WOAH) อธิบายการใช้วิธีตรวจทางอณูชีววิทยาร่วมกับการหาลำดับเบสเพื่อตรวจยืนยัน AHPND และ WSSV การส่งตัวอย่างตรวจ PCR เพียงครั้งเดียวจึงไม่ได้หมายความว่าครบกระบวนการตรวจยืนยันนั้นโดยอัตโนมัติ45

แต่ละทางเลือกบอกอะไรได้บ้าง

ทางเลือกบอกอะไรได้บ้างข้อจำกัด
ตรวจ LAMP ที่ฟาร์ม (RAPID, RAPIDPlus, RAPIDMax)ใช้แท่งสกัด DNA ที่บ่อ แล้วตรวจด้วย LAMP ทราบผลในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงรวมการเตรียมตัวอย่าง RAPID และ RAPIDPlus ตรวจได้ครั้งละ 2 ตัวอย่าง RAPIDPlus ยังแสดงปริมาณเชื้อแบบกึ่งปริมาณ ส่วน RAPIDMax รองรับการตรวจคัดกรองเป็นชุด ครั้งละ 12 หรือ 24 ตัวอย่างตรวจหาเฉพาะเชื้อที่อยู่ในขอบเขตของชุดตรวจที่ใช้ ผลบวกหมายถึงสงสัยโรค และห้องปฏิบัติการสามารถตรวจยืนยันได้ ผลลบครอบคลุมเฉพาะกุ้งที่เก็บตัวอย่าง ไม่สามารถอธิบายสาเหตุการป่วยได้ทุกอย่าง แสดงความเสียหายของเนื้อเยื่อ บอกจำนวนเชื้อที่แน่นอน หรือแสดงว่าบ่อปลอดโรคได้
ตรวจ PCR หรือ qPCR ที่ห้องปฏิบัติการตรวจหา DNA ของเชื้อที่เลือกตรวจ การตรวจ qPCR ที่สอบเทียบอย่างเหมาะสมสามารถประมาณปริมาณได้3 ห้องปฏิบัติการสามารถเลือกวิธีตรวจให้ตรงกับปัญหาที่สงสัยต้องมีตัวอย่าง การเก็บรักษา และการขนส่งที่เหมาะสม สอบถามระยะเวลารอผล ผลบวกเพียงครั้งเดียวอาจยังต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อยืนยัน45
ตรวจทางจุลพยาธิวิทยาที่ห้องปฏิบัติการตรวจชิ้นเนื้อเยื่อที่ตัดเป็นแผ่นบางด้วยกล้องจุลทรรศน์ เพื่อหาความเสียหายที่เกี่ยวข้องกับโรค45ต้องเก็บรักษาเนื้อเยื่อสำหรับการตรวจนี้โดยเฉพาะ อาจต้องใช้ผลตรวจทางอณูชีววิทยาร่วมด้วยเพื่อวินิจฉัยโรค45
หาลำดับเบสเพื่อตรวจยืนยันอ่านลำดับเบสของ DNA ที่เพิ่มจำนวนแล้ว และเปรียบเทียบกับลำดับเบสอ้างอิงเพื่อช่วยยืนยันชนิดของสารพันธุกรรมนั้น45ต้องมีวัสดุตัวอย่างที่เหมาะสมและวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ ไม่ได้วัดการติดเชื้อของทั้งบ่อหรือทำนายความสูญเสียในรอบการเลี้ยง

ดูงานศึกษาการตรวจสอบความใช้ได้ที่หน้าวิทยาศาสตร์ เลือกวิธีตรวจให้ตรงกับคำถามที่ต้องการคำตอบ และตกลงข้อกำหนดกับห้องปฏิบัติการก่อนเก็บตัวอย่าง

ผลตรวจที่ฟาร์มหมายถึงอะไร

ผลบวก: สงสัยโรค

ผลบวกหมายถึงชุดตรวจพบ DNA ที่ออกแบบให้ตรวจหาในตัวอย่างนั้น ให้ถือว่าสงสัยโรคและปรึกษาห้องปฏิบัติการเรื่องการตรวจยืนยัน สำหรับ AHPND และ WSSV ผลบวกจาก LAMP เพียงอย่างเดียวจัดเป็นกรณีสงสัยตามแนวทางของ WOAH45

พิจารณาบันทึกการให้อาหาร การตาย การเติบโต และน้ำร่วมกับผลตรวจ ผลบวกเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกว่ามีความเสียหายมากน้อยเพียงใด ทำนายความสูญเสีย หรือใช้ตัดสินใจเลือกวิธีรักษา ติดต่อที่ปรึกษาทันที และหากเป็น WSSV หรือ AHPND ให้ติดต่อหน่วยงานด้านสุขภาพสัตว์น้ำในพื้นที่ด้วย ระหว่างที่ยังไม่ได้รับคำแนะนำ ห้ามเคลื่อนย้ายกุ้ง น้ำ สวิง ถัง หรืออุปกรณ์อื่นจากบ่อนั้นไปบ่ออื่น และห้ามปล่อยหรือสูบน้ำออกจากบ่อ ห้ามเริ่มใช้ยาปฏิชีวนะโดยอาศัยผลตรวจที่ฟาร์มเพียงอย่างเดียว ให้ปรึกษาสัตวแพทย์หรือที่ปรึกษาด้านสุขภาพสัตว์น้ำก่อน

ผลลบ: ครอบคลุมเฉพาะสัตว์ที่เก็บตัวอย่าง

ผลลบหมายถึงชุดตรวจไม่พบเป้าหมายในตัวอย่างที่ตรวจ ครอบคลุมเฉพาะสัตว์เหล่านั้น และไม่ได้แสดงว่าบ่อ ถัง หรือลูกกุ้งรุ่นนั้นปลอดโรค อาจเก็บตัวอย่างไม่เจอกุ้งติดเชื้อ หรือตัวอย่างหรือการเตรียมตัวอย่างอาจไม่เหมาะสม การป่วยอาจเกิดจากสาเหตุที่ชุดตรวจไม่ได้ตรวจหาด้วย

ผลลบไม่ได้หมายความว่าปลอดโรค หากกุ้งยังตายหรือแสดงอาการแม้ผลตรวจเป็นลบ ให้ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ ห้ามใช้ผลลบเพียงอย่างเดียวเป็นเหตุให้ผ่อนคลายมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพ หรือเคลื่อนย้ายกุ้ง น้ำ หรืออุปกรณ์ออกจากบ่อที่มีกุ้งป่วย

สัญญาณอ่อนหรือผลก้ำกึ่ง: ตรวจซ้ำ

ผลที่ให้สัญญาณอ่อนมากใกล้ขีดจำกัดการตรวจพบ ซึ่งคือปริมาณต่ำสุดที่วิธีตรวจสามารถตรวจพบได้อย่างเชื่อถือได้ อาจให้ผลไม่สม่ำเสมอเมื่อตรวจซ้ำ ให้ตรวจซ้ำตามคำแนะนำของชุดตรวจ หรือส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ คงมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพไว้ระหว่างรอ ห้ามตีความว่าสัญญาณอ่อนเพียงครั้งเดียวเป็นตัววัดปริมาณเชื้อต่ำที่เชื่อถือได้

ติดตามบ่อตลอดรอบการเลี้ยงด้วย RAPIDPlus

RAPIDPlus แสดงว่าสัญญาณปรากฏเร็วเพียงใดระหว่างการตรวจ ช่วยดูคร่าว ๆ ว่าปริมาณเชื้อในบ่อเดิมเปลี่ยนไปหรือไม่ตลอดรอบการเลี้ยง หากใช้ชนิดตัวอย่าง ขั้นตอนตรวจ และเครื่องเดิม สัญญาณที่ปรากฏเร็วขึ้นในการตรวจแต่ละครั้งอาจบ่งชี้ว่าปริมาณเชื้อกำลังเพิ่มขึ้น ผลเพียงครั้งเดียวบอกอะไรได้น้อย จึงควรดูแนวโน้มจากการตรวจหลายครั้ง

ใช้เงื่อนไขให้สม่ำเสมอเพื่อเปรียบเทียบผลได้:

  • ใช้เนื้อเยื่อชนิดเดิม ปริมาณตามที่ชุดตรวจกำหนด และขั้นตอนเตรียมตัวอย่างแบบเดิม
  • คงหลักเกณฑ์การเลือกกุ้งและจุดเก็บตัวอย่างให้เหมือนเดิมมากที่สุด
  • ใช้เครื่องเดิมตลอดชุดการติดตาม ตรวจแยกกุ้งเป็นรายตัวเมื่อติดตามแนวโน้ม เว้นแต่คำแนะนำของชุดตรวจระบุว่าใช้ตัวอย่างรวมเพื่อการนี้ได้
  • บันทึกบ่อหรือถัง วันที่ ระยะการเลี้ยง เนื้อเยื่อ จำนวนกุ้ง จุดเก็บตัวอย่าง ผู้ตรวจ ล็อตชุดตรวจ เครื่อง และสถานะของตัวควบคุม
รูปแบบที่พบจากการตรวจซ้ำที่ผ่านเกณฑ์ความใช้ได้สิ่งที่ควรทำ
ไม่พบสัญญาณตลอดการตรวจที่ทำจนครบทุกครั้งตรวจต่อไปตามกำหนดที่ตกลงไว้ เก็บผลเหล่านี้เป็นประวัติของบ่อ ผลลบครอบคลุมเฉพาะกุ้งที่เก็บตัวอย่าง จึงต้องเฝ้าดูกุ้งและติดตามบันทึกของบ่อต่อไป
พบสัญญาณอ่อนหรือสัญญาณมาช้าเป็นครั้งแรกตรวจซ้ำตามคำแนะนำของชุดตรวจหรือสอบถามห้องปฏิบัติการ ห้ามเปลี่ยนวิธีจัดการบ่อเพราะสัญญาณอ่อนเพียงครั้งเดียว และคงมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพไว้ระหว่างรอ
สัญญาณปรากฏเร็วขึ้นเรื่อย ๆ ในตัวอย่างที่เปรียบเทียบกันได้เพิ่มการติดตาม และทบทวนการเติบโต อัตรารอด การให้อาหาร และอาการที่สังเกตเห็นร่วมกับที่ปรึกษา
แนวโน้มปริมาณเชื้อสูงขึ้นพร้อมกับกุ้งโตช้าลง หรือใช้อาหารมากขึ้นเพื่อให้น้ำหนักเพิ่มเท่าเดิมทบทวนการจัดการอาหาร สุขภาพกุ้ง และทางเลือกในการจับกุ้งร่วมกับที่ปรึกษา คู่มือโรค EHP อธิบายการใช้แนวโน้มในลักษณะนี้

RAPIDPlus ไม่ได้บอกปริมาณเชื้อที่แน่นอน ห้ามแปลงค่าที่อ่านได้เป็นจำนวนสำเนา ปริมาณต่อกรัม หรือช่วงต่ำ กลาง สูงที่กำหนดตายตัว เว้นแต่มีกราฟมาตรฐานที่ผ่านการตรวจสอบความใช้ได้ซึ่งเชื่อมโยงสัญญาณกับปริมาณ DNA ที่ทราบค่า ค่าที่อ่านได้จากต่างบ่อ ต่างเนื้อเยื่อ หรือต่างเครื่อง ไม่สามารถนำมาเทียบกันบนมาตราส่วนเดียวได้ สอบถามห้องปฏิบัติการเมื่อต้องการปริมาณที่แน่นอน

ทำอย่างไรให้ผลตรวจเชื่อถือได้

ตรวจสอบการตรวจแต่ละรอบและตัวควบคุม

ทำตามคำแนะนำที่มากับชุดตรวจล็อตนั้น รวมถึงใช้ตัวควบคุมทุกชนิดที่กำหนด ตัวควบคุมบวกคือวัสดุที่คาดว่าจะให้สัญญาณ หากไม่ให้สัญญาณ ผลตัวอย่างทั้งหมดในรอบนั้นถือว่าใช้ไม่ได้และต้องตรวจรอบนั้นใหม่ ตรวจสอบตัวควบคุมอื่นตามเกณฑ์ยอมรับของชุดตรวจก่อนแปลผลตัวอย่าง

ให้ปฏิกิริยาเกิดจนครบตามอุณหภูมิและระยะเวลาที่กำหนด ทำตามขั้นตอนสกัด รวมถึงการทำให้แท่งแห้ง และใช้เนื้อเยื่อชนิดและปริมาณที่ถูกต้อง การตรวจรอบที่ใช้ไม่ได้ห้ามอ่านเป็นผลลบ ดูการเตรียมตัวอย่างและการบันทึกที่คู่มือเก็บตัวอย่าง

แยกตัวอย่างออกจาก DNA ที่เพิ่มจำนวนแล้ว

ทำงานในพื้นที่สะอาด และแยกพื้นที่จัดการตัวอย่างออกจากพื้นที่สะอาดสำหรับเตรียมปฏิกิริยา ใช้วัสดุสิ้นเปลืองที่สะอาดและเปลี่ยนทิปปิเปตระหว่างตัวอย่าง ปิดหลอดปฏิกิริยาไว้ทั้งระหว่างและหลังการตรวจ การเปิดหลอดที่ตรวจเสร็จแล้วอาจทำให้ DNA ที่เพิ่มจำนวนแล้วปริมาณมากกระจายสู่พื้นที่ทำงาน และทำให้เกิดผลบวกลวงในการตรวจครั้งต่อไป

เก็บน้ำยาและรวบรวมของเสียให้ถูกต้อง

เก็บน้ำยาในที่แห้ง อุณหภูมิ 20 ถึง 30°C พ้นแสงแดดโดยตรง ตามคำแนะนำของชุดตรวจ เก็บให้ห่างจากแหล่งจุดติดไฟเมื่อคำแนะนำความปลอดภัยของน้ำยากำหนดไว้ ห้ามใช้น้ำยาที่หมดอายุหรือเก็บไว้นอกเงื่อนไขที่ระบุ

ใช้ถุงมือที่เหมาะสมและอุปกรณ์ป้องกันอื่นตามที่กำหนดสำหรับตัวอย่างและสารเคมี ทำงานในที่อากาศถ่ายเทสะดวก และหลีกเลี่ยงไม่ให้น้ำยาสัมผัสผิวหนังและดวงตา รวบรวมตัวอย่างที่ใช้แล้ว เศษเนื้อเยื่อ น้ำยา ทิป และหลอดปฏิกิริยาที่ปิดอยู่ลงในภาชนะของเสียที่เหมาะสม เก็บและกำจัดตามข้อกำหนดความปลอดภัยทางชีวภาพและการจัดการของเสียในพื้นที่ ห้ามทิ้งลงบ่อ คลอง หรือท่อระบายน้ำ และห้ามนำเศษเนื้อเยื่อไปเลี้ยงกุ้งหรือสัตว์อื่น

เมื่อใดควรส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ

ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการที่มีวิธีตรวจที่จำเป็นเมื่อ:

  • กุ้งยังตายหรือแสดงอาการของโรค แม้ผลตรวจ EHP, WSSV, AHPND และ TPD ที่ฟาร์มจะเป็นลบทั้งหมด
  • อาการที่สังเกตเห็นในกุ้ง หรือผลตรวจเนื้อเยื่อด้วยกล้องจุลทรรศน์ (การตรวจทางจุลพยาธิวิทยา) ไม่สอดคล้องกับผลตรวจที่ฟาร์ม
  • พบรูปแบบการป่วยที่ใหม่ ผิดปกติ หรือยังอธิบายสาเหตุไม่ได้
  • ต้องใช้ผลตรวจเพื่อแจ้งโรค ออกใบรับรอง เคลื่อนย้าย ส่งออก หรือประกาศสถานะปลอดโรค
  • ต้องการปริมาณเชื้อที่แน่นอน หาลำดับเบส ตรวจทางจุลพยาธิวิทยา เพาะเชื้อแบคทีเรีย หรือทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ ซึ่งบอกว่ายาปฏิชีวนะชนิดใดใช้ได้ผลกับแบคทีเรียนั้น
  • ผลตรวจไม่ตรงกันระหว่างวิธีตรวจ ชนิดตัวอย่าง หรือเครื่อง หรือระหว่างการตรวจที่ฟาร์มกับห้องปฏิบัติการ

ติดต่อห้องปฏิบัติการก่อนเก็บตัวอย่าง สอบถามว่าควรส่งสัตว์และเนื้อเยื่อใด เก็บรักษาอย่างไร และแนะนำให้ตรวจอะไรบ้าง การตรวจทางอณูชีววิทยาและการตรวจทางจุลพยาธิวิทยาอาจต้องใช้วิธีเก็บรักษาต่างกัน4 ห้ามเติมเอทานอลหรือสารเก็บรักษาตัวอย่างอื่นจนกว่าห้องปฏิบัติการจะระบุให้ใช้สารใด สารเก็บรักษาตัวอย่างมีอันตราย จึงต้องทำตามคำแนะนำในการใช้งานของห้องปฏิบัติการ เก็บเอทานอลให้ห่างจากเปลวไฟและความร้อน และห้ามเทสารเก็บรักษาตัวอย่างลงบ่อหรือทางน้ำโดยเด็ดขาด ส่งบันทึกการให้อาหาร การตาย น้ำ และผลตรวจไปพร้อมตัวอย่าง

หากตรวจเพื่อใช้กับทางการ ให้สอบถามหน่วยงานด้านสุขภาพสัตว์น้ำในพื้นที่ว่ายอมรับห้องปฏิบัติการและวิธีตรวจใดบ้าง ปฏิบัติตามข้อกำหนดการตรวจยืนยันและการรายงานของหน่วยงานนั้น การตรวจคัดกรองที่ฟาร์มเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันสถานะปลอดโรคได้

แนวทางวางแผนตรวจตลอดรอบการเลี้ยง

ตกลงกำหนดการตรวจกับที่ปรึกษาด้านเทคนิค แนวทางด้านล่างอ้างอิงตามคู่มือโรค ให้ปรับตามแหล่งลูกกุ้ง ประวัติบ่อ และสถานการณ์ในรอบการเลี้ยง แทนการใช้ช่วงห่างการตรวจตายตัวเหมือนกันทุกฟาร์ม

ระยะหรือเหตุผลที่ตรวจสิ่งที่แนะนำให้เน้น
ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาก่อนปล่อยเลี้ยงตรวจคัดกรองลูกกุ้งรุ่นนั้นก่อนนำเข้าถังอนุบาลหรือบ่อ ทำตามคำแนะนำการเก็บตัวอย่างเฉพาะโรค และปรึกษาที่ปรึกษาว่าควรตรวจเชื้อใดบ้าง ดูคู่มือโรค EHP, คู่มือโรค WSSV และคู่มือโรค TPD
ช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังปล่อยเลี้ยงเฝ้าระวัง AHPND เป็นพิเศษ ควบคู่กับการให้อาหาร อาการอ่อนแอ และการตาย การระบาดในระยะหลังก็เกิดขึ้นได้4 ดูคู่มือโรค AHPND
ตรวจการเติบโตระหว่างเลี้ยงขุนและใกล้จับกุ้งติดตาม EHP ตามระยะการเลี้ยงในตารางเก็บตัวอย่างของคู่มือ เปรียบเทียบผลตรวจซ้ำกับการเติบโต การแตกไซซ์ และอัตราแลกเนื้อ (FCR) ซึ่งคือปริมาณอาหารที่ใช้ต่อน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น ดูคู่มือโรค EHP
ทุกระยะการผลิตรวม WSSV ไว้ในแผนตรวจที่ตกลงกับที่ปรึกษา และรีบหาสาเหตุเมื่อสงสัยว่ากุ้งป่วย การติดเชื้อเกิดได้ทั้งในลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาและกุ้งเลี้ยงขุน5 ดูคู่มือโรค WSSV
ลูกกุ้งระยะโพสต์ลาร์วาในโรงเพาะฟักและโรงอนุบาลตรวจคัดกรอง TPD ในลูกกุ้งแต่ละรุ่นก่อนเคลื่อนย้ายหรือปล่อยเลี้ยง และหาสาเหตุเมื่อลูกกุ้งอ่อนแอ สีซีด หรือจมก้นถัง ยึดคู่มือโรค TPD และคำแนะนำของชุดตรวจเรื่องระยะอายุน้อยที่สุดที่ตรวจได้

หากกุ้งอ่อนแอ กินอาหารลดลง หรือตายเพิ่มขึ้น ห้ามรอจนถึงกำหนดตรวจครั้งต่อไป ติดต่อที่ปรึกษาและจัดส่งตรวจหาสาเหตุที่ห้องปฏิบัติการเมื่อจำเป็น

คำถามที่พบบ่อย

ควรตรวจที่บ่อหรือส่งตัวอย่างไปตรวจ

ใช้การตรวจที่ฟาร์มเมื่อต้องการผลคัดกรองอย่างรวดเร็ว หรือต้องการติดตามบ่อตลอดรอบการเลี้ยง ใช้ห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจยืนยัน หาสาเหตุการป่วยที่ชุดตรวจยังอธิบายไม่ได้ ใช้วิธีตรวจเพิ่มเติม หรือตรวจตามข้อกำหนดของทางการ ทั้งสองทางเลือกใช้ร่วมกันในการหาสาเหตุครั้งเดียวกันได้

ผลบวกหมายความว่าจะเสียกุ้งทั้งรุ่นหรือไม่

ไม่จำเป็นเสมอไป แต่ห้ามรอ ผลบวกหมายถึงสงสัยโรค และห้องปฏิบัติการสามารถตรวจยืนยันได้ ผลนี้ไม่ได้ทำนายว่าจะสูญเสียมากน้อยเพียงใด ติดต่อที่ปรึกษาทันที ทบทวนสภาพกุ้งและบันทึกของบ่อร่วมกัน และห้ามเคลื่อนย้ายกุ้ง น้ำ หรืออุปกรณ์จากบ่อนั้นไปบ่ออื่น

ผลตรวจเป็นลบ แต่กุ้งกำลังตาย ควรทำอย่างไรต่อ

ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อม พร้อมบันทึกการให้อาหาร การตาย น้ำ และผลตรวจ ผลลบครอบคลุมเฉพาะสัตว์ที่เก็บตัวอย่าง และไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ที่จะมีโรค คงมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพไว้ระหว่างหาสาเหตุ

มองข้ามผลที่ให้สัญญาณอ่อนมากได้หรือไม่

ไม่ได้ ผลที่ให้สัญญาณอ่อนใกล้ขีดจำกัดการตรวจพบอาจไม่สม่ำเสมอ ให้ตรวจซ้ำตามคำแนะนำของชุดตรวจ หรือส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการ สัญญาณอ่อนเพียงครั้งเดียวไม่ใช่ตัววัดปริมาณเชื้อที่เชื่อถือได้

RAPIDPlus บอกปริมาณเชื้อในบ่อได้แน่นอนหรือไม่

ไม่ได้ เครื่องแสดงว่าสัญญาณปรากฏเร็วขึ้นหรือช้าลงในตัวอย่างที่เก็บด้วยวิธีเดิมจากบ่อเดิม ไม่ได้นับเชื้อทั้งหมดในบ่อหรือบอกจำนวนสำเนาที่แน่นอน สอบถามห้องปฏิบัติการเมื่อต้องการปริมาณที่แน่นอน

การตรวจที่ฟาร์มแม่นยำแค่ไหน

ไม่มีวิธีตรวจใดพบกุ้งติดเชื้อได้ทุกตัว ดูงานศึกษาการตรวจสอบความใช้ได้และขอบเขตของงานศึกษาที่หน้าวิทยาศาสตร์ การเลือกตัวอย่าง การเตรียมตัวอย่าง ตัวควบคุม และการจัดการตัวอย่างล้วนมีผลต่อผลตรวจ ส่งตัวอย่างเข้าห้องปฏิบัติการเมื่อผลตรวจไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ในบ่อ

แหล่งอ้างอิง

  1. Notomi T., Okayama H., Masubuchi H., Yonekawa T., Watanabe K., Amino N. and Hase T. (2000). Loop-mediated isothermal amplification of DNA. Nucleic Acids Research 28(12), e63. doi.org/10.1093/nar/28.12.e63
  2. Saiki R.K., Gelfand D.H., Stoffel S., Scharf S.J., Higuchi R., Horn G.T., Mullis K.B. and Erlich H.A. (1988). Primer-directed enzymatic amplification of DNA with a thermostable DNA polymerase. Science 239(4839), 487 to 491. doi.org/10.1126/science.2448875
  3. Heid C.A., Stevens J., Livak K.J. and Williams P.M. (1996). Real time quantitative PCR. Genome Research 6(10), 986 to 994. doi.org/10.1101/gr.6.10.986
  4. WOAH (2023). Acute hepatopancreatic necrosis disease. Manual of Diagnostic Tests for Aquatic Animals, Chapter 2.2.1. Sections 2, 3, 4 and 6 cover disease stages, sampling, diagnostic methods and confirmation criteria. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahm/current/2.2.01_AHPND.pdf
  5. WOAH (2023). Infection with white spot syndrome virus. Manual of Diagnostic Tests for Aquatic Animals, Chapter 2.2.8. Sections 2, 4 and 6 cover affected stages, diagnostic methods and confirmation criteria. www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/aahm/current/2.2.08_WSSV.pdf